اشتراک ژئومورفوتوریسم (کتاب الکترونیک)

بستن

پیشنهاد شگفت انگیـــــز 7.1% تخفیف

ژئومورفوتوریسم (کتاب الکترونیک)

No English Name Available
میانگین امتیاز کاربران : 0 / از 5
  • ارسال با پیک و یا پست
  • قیمت : 39,000تومان42,000تومان
توضیحات کوتاه

ژئومورفوتوریسم (کتاب الکترونیک)

ژئومورفوتوریسم یکی از اشکال گردشگری مبتنی بر طبیعت است که از دو واژه ژئومورفولوژی و توریسم تشکیل شده و عبارت است از جاذبه­های گردشگری مبتنی بر عملکرد سیستم­های شکل زا در سطح زمین که با خلق اشکال جذاب و دارای ارزش زیبا شناختی توانایی خارق العاده­ای در جذب گردشگر دارد. باید توجه داشت که مکان­های مختلف دارای توان­های بالقوه در زمینه­های گوناگون از جمله گردشگری می­باشند. اما لازمه بکارگیری این توان­ها تبدیل توانمندی به بهره مندی با چنین فضایی مناسب می­باشد که این هنر خاصی است که در بسیاری از موارد دانش ژئومورفولوگ­ها قادر به آماده سازی و کشف آن است. به عبارت دیگر فهم و ارائه ارتباط بین فرم و فرآیند تاثیر بسزایی در واکنش احساسی و زیبایی شناختی آن دارد که این هنر ژئومورفولوژی در صنعت گردشگری است (رامشت و شاهزیدی، 1390). به عبارت دیگر ژئومورفوتوریسم ازحوزه­هاي مطالعات علوم زمین و مطالعات گردشگري است، که بر شناخت ژئومورفوسایت­ها یا چشم اندازهاي ویژه ژئومورفولوژي تاکید دارد. این حوزه با ترکیب نمودن میراث­هاي فرهنگی، تاریخی و اکولوژیکی پتانسیل­هاي بالایی را در راستاي برنامه ریزي گردشگري پایدار عرضه می­کند (فخری و همکاران، 1392). 3-2- ژئومورفولوژی و توریسم طرح رابطه مسائل جغرافیایی و بویژه مسائل ژئومورفولوژیک با توریسم به سالها قبل باز می­گردد زمانی که لئوپولد (Leopold, 1949) به عنوان یکی از پیشگامان ژئومورفولوژی، اخلاق زمینی (Land ethic) را زمینه ساز و لازمه اخلاق خدمات توریسم (Tourism services ethic) مطرح نمود. این رابطه در واقع درک و شناخت درست از محیط، هم به عنوان منبعی برای گردشگری و هم از نظر اثرگذاری گردشگری بر آن را شامل می­شود. این رابطه در سال­های اخیر به شکلی دیگر و در قالب بررسی عملکرد ویژگی­های جغرافیایی یک ناحیه در ارتباط با توریسم، مورد اقبال محققین بوده است. به عنوان مثال، طرح مکانهای توریستی ژئومورفولوژیکی[1] از جمله این موارد است. این مکان­ها یا به قول پرالونگ(Pralong, 2005) سرمایه­های ژئومورفولوژیکی[2] به صورت اشکال و فرآیندهای ژئومورفولوژیکی تعریف می­شوند که بنابر درک انسان از عوامل تأثیر گذار زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی، تاریخی و اجتماعی این مکان­ها، دارای ارزش زیبایی شناختی، علمی، فرهنگی- تاریخی و یا اجتماعی- اقتصادی هستند. ژئومورفولوژی و گردشگری دارای اثرات متقابل بر روی همدیگر هستند و هویت ژئومورفولوژیکی یک منطقه می­تواند در ایجاد یا تقویت جاذبه­های گردشگری آن مؤثر [1]- Geomorphosites [2]- Geomorphological assets

توضیحات

گردشگری یکی از پویاترین فعالیت­های اقتصادی عصر حاضر است که از طریق ترکیب و بکارگیری همزمان منابع داخلی و خارجی، منافع اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و فرهنگی زیادی را به دنبال دارد. امروزه اغلب کشورها به دنبال آن هستند تا بخشی از درآمد خود را از طریق بسط و توسعه صنعت گردشگری تامین کنند چرا که با جذب گردشگر در هر منطقه می­توان به سود کافی دست یافت. گردشگری اساساً یک کار اقتصادی است که بیشتر برای لذت بردن و احساس آرامش کردن، فرار از گرفتاری­های شهری و ارضای حس لذت­جویی و کنجکاوی صورت می­پذیرد (پاپلی و سقایی، ۲۲:۱۳۸۵). به بیانی دیگر، گردشگری ماهیتا یک پدیده­ی فضایی (جغرافیایی) است و گروهی از مردم را شامل می­شود که از موطن خود به مناطق دوردست می­روند. همچنین سازماندهی و مدیریت بر توزیع خدمات مشخص (تجاری و غیر تجاری) به مشتریان را نیز در بر می­گیرد. در تعریف گردشگری به صورت کلی می­توان گفت: گردشگری در واقع سفری را گویند که با انگیزه­های مختلف به مقصد خاصی صورت گیرد که حداقل یک روز و حداکثر یک سال باشد.

 

۱-۲- تاریخچه گردشگری

الف- تاریخچه گردشگری در جهان

گردشگری که در دنیای قدیم منحصرا به موارد تجارت و زیارت و سفرهای قلندران و درویشان و جاسوسان و مسافرت­های استثنائی ماجراجویان و طالبان علم بوده، امروزه یکی از فعالیت های مهم و موثر اقتصادی و یکی از برجسته ترین عوامل ارتباط اجتماعی و فرهنگی و در حد یک مسئله مهم و جهانی قابل توجه و بررسی است (Peter, 1970). اگر انواع زیارت، سیاحت، سفرهای جمعی (مهاجرت) را در نظر داشته باشیم و عصر گردشگری یا توریسم را از جهت کوشش برای شناخت محیط زندگی یعنی فقط سیاحت در نظر آوریم، ناگزیر باید به دو دوران قائل شویم:

  • دوره‌ای که هنوز علم و شناخت بشر در تمامی کره زمین پخش نشده بود در آن زمان تمدن­های مسیحی حاشیه مدیترانه، قدرت­های دریائی زمان و اسپانیا، پرتغال، ایتالیا با اعزام سردارانی دریا نورد به سرزمین­های دور، هم جهانگردی و هم علم جغرافیا و مردم شناسی را بنیان نهادند. ماژلان، کریستف کلمب و دیگر دریا نوردان و کاشفان جهان در این دوران بوجود آمدند.
  • اما توریسم به معنی امروزی آن بی شک در قرن شانزدهم هم شکل گرفت. آن زمان بود که بعضی از لردها و ثروتمندان انگلیسی خود را برای سفرهایی که در آن زمان خطر ناک و نوعی ماجراجوئی بود آماده کردند، و بعضی نیز فرزندان خود را به قصد سیاحت همراه ماموران سیاسی کردند.

مردم تمدن‌های ما قبل تاریخ با انگیزه به دست آوردن غذا، دوری از خطر و نقل مکان به آب و هوای مساعد مسافرت می‌کردند. با افزایش مهارت و کسب فنون، نیاز انسان به زندگی بدوی و خانه بدوشی کاهش یافت و دیگر با انگیزه تجارت و معامله کالا مسافرت می‌کرد. زیر بنای اقتصادی به وجود آمد که باعث ایجاد جاده و راه‌های آبی و هم‌چنین وسایل نقلیه‌ای برای سهولت راه شد. اولین مسافرت­های رسمی دولتی از جانب حکام مناطق مختلف بود که نمایندگان خود را به مکان‌های دور دست اعزام می‌کردند تا جنگ‌های قبیله‌ای را اداره کنند و از شهروندان مالیات و خراج بگیرند. در دوره حکومت خانواده‌های سلطنتی در مصر، مسافرت با قصد تجارت و تفریح انجام می‌گرفت. که اینگونه مسافرت‌ها رونق زیادی یافت و در نتیجه در مسیرهای طولانی و شهرها برای پذیرایی از مسافرانی که بین قرارگاه­های دولت مرکزی و مناطق خارج از قلمرو مسافرت می‌کردند، میهمان خانه‌هایی ساخته شد. یونانیان باستان در دو مرحله باعث پیشبرد و توسعه مسافرت و جهانگردی شدند. نخست، با گسترش ضرب سکه که دیگر مسافران مجبور نبودند به خاطر معاوضه کالاهای مورد نظر، آن کالاها را به مقصد مورد نظر ببرند. دوم، با گسترش زبان یونانی در سراسر حوزه مدیترانه که باعث شد مسافران بتوانند به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. از آن جایی که بیشتر شهرها و شهرک‌های یونان کنار ساحل قرار داشتند، اصولاً مسافرت‌ها به وسیله خطوط دریایی انجام می‌شدند.

در تمدن­های آسیایی هم تاریخ بلند بالایی از سیاحت، تفریح و گردش وجود دارد که نمونه شناخته شده آن وجود تفریحگاه­هایی در مناطق خوش آب و هوای چین و ژاپن است. اشراف چینی و میهمانان در فصل تابستان به مناطق خوش آب و هوای سوژو، همگ ژو و سایر مناطق دیدنی می‌رفتند و در ویلاها و عمارت‌های کلاه ‌فرنگی خوش می‌گذرانیدند. تجارت و مسافرت در قرون وسطی (دوره پنجم تا چهاردهم میلادی) رونق کمتری داشت به صورتی که جاده‌های تقریبا از بین رفته و شرایط مسافرت بسیار مشکل و حتی خطرناک شد. در سده چهاردهم، مسافرت به قصد زیارت به صورت یک پدیده انبوه و سازمان ‌یافته درآمد و شبکه بزرگی از سازمان‌های خیریه به کمک طبقات مختلف اجتماعی ایجاد شد.

از سده چهاردهم تا هفدهم بیشتر مسافرت‌ها با هدف کسب دانش و تجربه ‌آموزی انجام می‌شد. در قرن هفدهم حادثه مهم دیگری از جزیره انگلستان آغاز شد و بزودی سراسر اروپا را گرفت، گراندتور تشکیلاتی بود که در تمامی سال مشغول جمع آوری اطلاعات، در اختیار گرفتن هتلها، شناختن راههای دسترسی به نواحی دیدنی و … و استخدام راهنمایان محلی یا تهیه جزوه های اطلاعاتی در داخل انگلستان و سر انجام نام نویسی برای سفرهای مختلف بود. گراندتور در قرن هیجدهم خود نهادی مستقل بود و مانند یک موسسه نیمه دولتی بین الملی عمل می‌کرد. در سال ۱۸۰۳ فتح مصر توسط ناپلئون دنیای جدیدی را در مقابل جهانگردان گشود ثروتمندان سراسر جهان، با توصیف آن میل داشتند که به آن سوی دنیا روانه شوند. از این رهگذر یونان در حاشیه اروپا و مصر در حاشیه آسیا و آفریقا به عنوان دو نقطه اصلی جذب جهانگرد، هزاران تن را به خود جذب می کردند. موسیقیدانان، هنر پیشگان، نقاشان و شاعران از همین راه در صف نخست جهانگردان قرار گرفتند و تبادل فرهنگی عظیمی از اواخر قرن نوزدهم در جهان آغاز گردید. راهها کوتاهتر شده، سرعتها فزونی گرفته بود. از این دوران انحصار جهانگردی از دست لردها و ثروتمندان خارج شد(Jafari, 1990).

انگلیس برای شکل دادن به خدمات توریستی نخستین جزوه های راهنمائی را که در سال ۱۸۳۶ در لندن چاپ شد منتشر نمود و پس از آن کارد بدکر در سال ۱۸۳۹ دفتر چه راهنمائی برای مسافرت به بلژیک و هلند را به چاپ رساند. در همین زمان یک جریان قوی فرهنگی بین اقوام و ملل مختلف مبادله می شد، جریانی که با خود ادبیات قرن نوزدهم و بیستم را می ساخت. حادثه مهم دیگری که در صنعت توریسم جهانی اثر گذاشت ایجاد چک مسافرتی بود که اول بار آمریکائیان به آن دست زدند. از این زمان در اواخر قرن قرن نوزدهم جهانگردان امریکائی به اروپا سرازیر شدند. گرچه این هجوم با خود گسترش فرهنگ جهانگردی را در پی داشت ولی در حقیقت یورش اصلی آمریکائیان به اروپا و سفرهای سیاحتی اروپائیان، به قصد مهاجرت به امریکا بعد از جنگ جهانی اول شروع شد. با بالا گرفتن رشد ارزش دلار پس از جنگ جهانی دوم نیز یک بار دیگر آمریکائیان با پولهای پر ارزش خود به اروپا جنگ زده و فقیر هجوم بردند و رفته رفته تبلیغات توریستی پدیدار شد. از آن پس اقیانوس اطلس پایگاه اصلی جهانگردان چه برای مردمان اروپا، آسیا و آفریقا که به امریکا می رفتند و چه امریکائیانی که راهی سراسر جهان می شدند گردید. قرن بیستم را می توان قرن توریسم نامید چرا که در وهله اول حضور هواپیما های سریع و غول پیکر، به جریان جهانگردی سرعت بخشید و به دنبال آن بسیاری از کشور ها به منابع ارزی حاصل از جذب توریست دست یافتند. در این میان کشورهائی چون ایتالیا و یونان به جهت قدمت آثار باستانی خود توریست بیشتری جلب می کنند. ایتالیا به جهت وجود واتیکان و جلب سالی ۵/۱ میلیون زائر مسیحی نقش اول را دارا گردید. از سوی دیگر آرامش سوئیس که با فضای طبیعی زیبا همراه است حتی در سالهای شلوغ جنگ جهانی دوم نیز از این کشور بهشتی برای سیاحان بیشتر ثروتمند آفریده است.

از اواسط قرن بیستم با گسترش صنعت هواپیمائی، نقاط دیگری در جهان نیز کوشیدند تا بر جاذبه­های توریستی خود بیافزایند. از آن جمله کشوری چون کنیا در قلب افریقا با جذب سرمایه های خارجی، امکان پذیرائی سالانه از ۵۰۰ هزار نفر سیاح، که بیشتر شکارچی و علاقمند به طبیعت هستند را فراهم آورد که در پارکهای حفاظت شده آن دیار به شکار فیل و جانوران وحشی بزرگ مشغولند. در اواسط این قرن تغییر دیگری که در بافت جهانگردان ایجاد شده حضور ژاپنی ها بود که هر ساله به نقاط مختلف جهان هجوم می بردند. ژاپنی ها که پس از جنگ جهانی دوم به سرعت رشد و ترقی کردند هر سال ۱۳ میلیون جهانگرد به نقاط مختلف دنیا می فرستند و این در حالی است که خود نیز ۵ میلیون جهانگرد را از نقاط مختلف دنیا پذیرا می­شوند (Jafari, 1981).

از نگاه دیگر در مورد تاریخچه گردشگری در جهان می­توان گفت سرمایه داری در مدرنیته اولیه در پویش سرمایه داری تجاری، نخستین انباشت سرمایه را در سده هفده و هجدهم در اروپا تجربه کرد. این انباشت همراه با انقلاب راهها در فاصله زمانی ۱۷۴۵ تا ۱۷۶۰ و تنزل قیمت­های حمل و نقل اولین جلوه­های گردشگری مدرن را در چارچوب سفرهای آموزشی در اروپا شکل داد. در این میان گردشگری در رابطه مستقیم با توانمندی مالی در چارچوب تورهای خاصی شکل می­گرفت که به سفرهای آموزشی (G.T) معرف بودند. سفرهای آموزشی اولین جلوه­های گردشگری مدرن را در اروپا شکل داد. بیشتر اعضای این سفرهای آموزشی برای کسب دانش و تجربه­های جدید به مسافرت می­رفتند. معمولا این افراد از طبقات بالای اجتماع بودند که برای کسب دانش و فرهنگ مسافرت می­کردند. اصولا پسران خانواده­های مرفه برای دیدن آثار باستانی، مطالعه و نیز فراگیری علوم معماری و تاریخ به کشور خاصی اعزام می­شدند. سفرهای آموزشی یک راهنمای سفر داشت که در سال ۱۷۷۸ میلادی توسط توماس نوگنت تهیه شد و پرفروش ترین کتاب معرفی گردید (وان گی، ۱۳۸۲: ۲۹).

اما در مدرنیته علیا پایه و اساس گردشگری دسته جمعی امروزی به وجود آمد. در این دوره تغییرات اقتصادی و اجتماعی عمیقی به وجود آمد که از آن جمله مهاجرت کارگران کشاورز از مناطق روستایی و روی آوردن آنها به شهرنشینی بود. انقلاب صنعتی قدرت بخار را که در قطارها و کشتی ها مورد استفاده قرار می­گرفت، معرفی کرد. تغییرات اجتماعی، موجب تغییر مشاغل و گسترش طبقه میانی اجتماع گردید و این طبقه توان بیشتری یافت تا بیشتر به تفریح و مسافرت برود، در نتیجه افزایش تقاضا برای مسافرت باعث شد که مسافرت­های تخصصی طبقه مرفه تورهای آموزشی شکل تازه­ای به خود بگیرد.

انقلاب صنعتی با پیش زمینه­های فراهم آمده از انباشت سرمایه و دانش از نیمه دوم قرن هیجدهم در انگلستان آغاز گردید که روند رو به شتاب آن از سال ۱۷۸۰ سرعت زیادی یافت و اثرات بسیاری بر جای نهاد( پالمر، ۱۳۵۷، ۴). نوآوریهای تکنولوژیکی در روندی از انقلاب صنعتی در مدرنیته علیا نقش با اهمیتی را در همه گیر شدن جریان گردشگری ایفا نمود. مهمترین این نوآوری ها، تکنولوژی راه آهن بود. هرچند نباید نقش کشتی های بخار را نیز در این امر نادیده گرفت. بعد از اختراع ماشین بخار به وسیله جیمز وات در سال ۱۷۶۹ از این ماشین در فناوری های مختلفی استفاده گردید.

روند توسعه گردشگری در چارچوب اقتصاد سرمایه داری با افزایش نوآوریهای تکنولوژیکی و مدیریتی همراه با سیر تحول اجتماعی ناشی از آنها، در میل به مصرف اوقات فراغت بیشتر در مدرنیته متاخر ابعاد دیگری به خود گرفت. تولید انبوه که در این دوره در چارچوب فوردیسم شکل گرفت، نشان از یک روند دگرگون کننده داشت. این شیوه، تولید انبوه کالا به یک هنجار بدل شد و تولید استاندارد شده، تولید محصول با استفاده از فرآیندهای گروهی(سیستم خط تولید انبوه)، تولید به مقدار بسیار زیاد و بهره گیری از الگوی یکسان (یخچال، لباسشویی، تلویزیون و غیره ) در عرصه هایی مانند مهندسی، کالاهای الکترونیکی و اتومبیل یک مشخصه بارز به حساب می آمد. کارخانجات تولیدی به طور معمول در مقیاس های بزرگ اندازه ایجاد شد. در بالاترین سطح کارخانه فورد در دیترویت چهل هزار کارگر را در یک مجموعه عظیم گرد آورده بود و از آنجا که تولید انبوه کم هزینه، به اقتصادهایی با مقیاس کلان نیاز داشت، دارا بودن صدها یا هزاران کارگر امری عادی بود. تسری تولید انبوه به تمامی سطوح اقتصادی سرمایه داری، گردشگری را نیز در برگرفت. گردشگری در این میان با کسب ویژگی های سرمایه داری در چرخه تولید مصرف، نه به عنوان سفری برای تجربه گردشگری، که خود کار محسوب گردید. این خود به شکل گیری گردشگری انبوه فرصت داد که در آن گردشگری به عنوان محصولی بسته بندی شده و استاندارد به عنوان دو هفته تعطیلات در سال و در کنار دریا ارائه گردد(Meethan, 2001). بطور کلی گردشگری انبوه نشان دهنده مصرف چشمگیر اوقات فراغت در مکان های استاندارد شده بود که با افزایش بهره بری از فضاهای گردشگری، بخصوص در سواحل، حداکثر باز خور منفی را ایجاد می نمود (پاپلی یزدی و سقایی، ۱۳۸۱، ۴۰).

ب- تاریخچه توریسم در ایران

کشور ایران با بهره گیری از سوابق تاریخی و فرهنگی و ویژگیهای طبیعی و معیشتی خود توان جهانگردی قابل توجهی را داراست، آثار تاریخی بازمانده از دوره های استقرار انسان در فلات ایران به موازات چشم اندزهای طبیعی متنوع ساحلی، کوهستانی، جنگلی، بیابانی و کویری در آمیزش و ترکیبی هماهنگ با بناهای تاریخی و میراثهای مذهبی فرهنگی متنوع مجموعه ای از انگیزه های گوناگون را برای دیدار از ایران فراهم می سازد. کشور ایران بواسطه تمدن و تاریخ درخشانی که داشته و نیز به سبب آب و هوای مطبوع و متنوع خود همواره حس کنجکاوی مردم جهان را برای دیدار از این سرزمین کهن برانگیخته است و از زمان باستان تا کنون سیاحان به این کشور مسافرت می نموده اند. سیاحان و جهانگردان که از ایران دیدن می کردند اغلب سفرنامه های پر ارزش از خود باقی می گذارند، سفر نامه هائی که سیاحان خارجی در مورد کشوری چون ایران می نویسند، در حقیقت به منزله آئینه تمام نمائی از صحنه های مختلف زندگی اجتماعی آن کشور است (سیدین، ۱۳۴۹).

جهانگردی در ایران قبل از اسلام

در ایران قبل از اسلام و قبل از حکومت آریائی­ها و پیش از تدوین تاریخ، نیز مسافر و جهانگردی دارای حقوق و امتیار بوده است که در حکومت­های مختلف و در تشکل­های مدنی هر دوره، حدود و میزان آن یکسان و مشابه نبوده است بلکه با توجه به انگیزه و هدف مسافر یا جهانگرد حقوق و حدود آن، تعیین و اجرا می­شد. در زمان حکومت ایلامی­ها که کشور ایران به صورت فدرال اداره می­شد سیر و سفر معمول بوده و مسافرین نیز از امکانات موجود استفاده می­کردند، اگر چه به سبب فقدان تاریخ و یا روایات مکتوب به چگونگی آن حقوق، دقیقا نمی­توان وقوف یافت ولی آنچه مسلم است این است که سیر و سفر در آن دوران متداول بوده است و مسافرین اعم از ایرانگردان و جهانگردان از طریق و شوارع و تاسیسات و امکانات سرویس دهی مسافرین استفاده نموده­اند.

الف) دوران مادها و هخامنشیان

از دوران مادها اطلاع صحیح و مستندی که نمایانگر سیر و سفر و یا وجود تاسیسات و بناهای مورد استفاده جهانگردی باشد در دست نیست، و در منابع و کتابهای موجود، نیز در این زمینه اخبار و اعلامی نشده است. اما از دوران هخامنشی و پادشاهان این دوران مدارک و مستنداتی موجود است که انکار ناپذیر می باشد و در آن مستندات از طرق و شوارع و ابنیه، احداث شده و قابل استفاده مسافرین اسم برده شده است. پس از فتح ایران، بوسیله اسکندر مقدونی و دگرگونی تمدن و فرهنگ کهن ایرانی و رواج فرهنگ و تمدن یونانی (هلنیسم)[۱]، جهانگردی خصوصاً سیر و سفر جهانگردان یونانی به ایران، تحرک بیشتری یافت و با ساخت شهرها و قصبات متعدد، سیاحانی با اهداف بازرگانی و تجاری به ایران آمده و از شهرهای تازه ساخت و امکانات جدید استفاده کرده­اند. در زمان سلوکیان و جانشیان اسکندر که به توسعه راه­ها و عریض کردن و نگهداری آنها، توجّه ویژه داشتند، تردّد کاروانها مبادله کالا در طول سال و در نقاط مختلف ایران، معمول و رایج بوده و سیّاحان تجاری و بازرگانی، از آن امکانات بهره می­بردند.

ب) دوران اشکانیان:

در دورن اشکانی که در سرزمین پارت حکومت داشتند، راههای مهّمی احداث شده و جادّه ابریشم که مهمترین شاهراه بازرگانی دنیای قدیم بوده، و از کشور چین شروع و از افلات ایران به دریای مدیترانه منتهی می شد، مورد استفاده جهانگردان تجاری آن زمان بوده است؛ از مسافرین دوره اشکانی در زمان حکومت مهرداد دوم (اشک نهم)، جانک نین فرستاده چین استت که به ایران سفر کرده است(محقق داماد). اشکانیان مانند هخامنشیان در منازل بین راه اسبان یدکی داشتند تا با استفاده از آنها در کار حمل و نقل تسریع شود، در آن دوران به منظور فراهم آوردن تسهیلات سفر و آگاه ساختن مسافران‌، از امکانات رفاهی مسیرهایی که در آن سفر می کردند، بروشورها و نقشه های راهنمای کاروانیان در اختیار آنان گذاشته می شد.

ج ) دوران ساسانیان :

در زمان ساسانیان نیز همانند دوران هخامنشیان، به مساله جهانگردی و سیر و سفر توجّه می شد و در آن زمان علاوه بر احداث جادهّ ها، نظیر جاده ۲۵۰ کیلومتری فیروزآباد به خلیج فارس، که به طرف بندرطاهری امتداد می یافت، کاروانسراهای متعددی، با معماری زمان اشکانی و ساسانی ساخته شد که مورد استفاده مسافرین بوده است. در این دوره، دولت نه تنها به امنیت راههای کاروان رو و وسایل حمل و نقل و ایستگاهها و کاروانسراها و سایر احتیاجات توجّه داشت بلکه از عمّال خود برای نظارت در کارهای تجاری و اقتصادی به مناطق سرحدّی و بنادر می فرستادند. از دوران پیش از اسلام نوشته هایی در دست است که خبر از سفر بعضی از یونانیان و رومیان به ایران می دهد. عده ای از اینان چون هردوت و گزنفون نوشته هایی هم راجع به تاریخ و اوضاع و احوال ایران آن روز برجای گذاشته اند.

جهانگردی در ایران پس از اسلام (دوران اسلامی)

نخستین کسی که از مغرب زمین به ایران سفر کرد و شرح مسافرت خود را در سفرنامه­ای به رشته تحریر درآورد «بنیامین تودلای» اسپانیایی است. همچنین ناصر خسرو قبادیانی شاعر نامدار قرن چهارم هجری که از سیّاحان مشهور دوران اسلامی است پس از هفت سال سیر و سفر به تمامی نقاط ایران در سفرنامه خود از تعداد رباطهایی اسم برده که یا در طول سفر خود در آنها اقامت نموده و یا این که با دیدن آنها به توصیف امکانات و تسهیلات اقامتی موجود در آن رباطها پرداخته است.

در دوران حکومت مغولها، سیّاح دوستی و مسافر پروری در سراسر کشورهای اسلامی، شعار امرا و بزرگان بود و سیّاحان و مسافران وسیله تبلیغاتی مهمّی بودند، که می­توانستند خبر احسان و کرم ارباب قدرت را از شهری به شهری برند و نام آوازه آنان را در اکناف عالم بپراکنند. سیّاح دوستی، آنچنان در همه جا مرسوم و متداول بود که مردی گمنام و ناآشنا چون ابن بطوطه با دست خالی از طنجه مراکش به راه افتاد و طی ۳۰ سال در نهایت عزّت و احترام تا اقصی نقاط چین مسافرت نمود.

جوزافا باربارو و آمروزیو کنتارینی که از سفرای دولت و نیز در دوران حکومت آق قویونلوها می باشند؛ و با آنکه آنها خصوصاً (باربارو) سالهای طولانی در ایران اقامت داشته و شهرهای مهم آن زمان نظیر اصفهان، کاشان، یزد، شیراز و هرمز و لار و قم و تبریز را دیده است و از جادّه های متعدّدی عبور کرده و قنوات دایر را مشاهده نموده و پس از بازگشت به اروپا سفرنامه نیز نوشته است. ولی مشاهدات و نوشته های او خالی از برداشته های مربوط به حقوق و امتیازات جهانگردان است.

دوران صفویه (حکومت شاه عباس)

کنستانتین لاسکاری سیّاح ونیزی، لود ویکوری، ارتمای ایتایایی و لوئیچی رانچینوتو ونیزی از سیاحان غربی زمان صفویه می باشند و جان کین سون، سفیر انگلیسی است که از سوی الیزابت ملکه انگلیس به حضور شاه طهماسب صفوی رسید و همچنین دالساندری ونیزی سیاح دیگری است که در زمان شاه طهماسب به ایران سفر کرد. سیّاحان دوره شاه عباس نیز به علت وجود امنیت عمومی و ثبات سیاسی در کشور، متعدد و بیش از زمان شاهان دیگر صفویه بوده اند. آنتونی شرلی[۲] و رابرت شرلی[۳] از مشهورترین سیّاحان زمان حکومت شاه عباس اول می باشند. این برادران در سفرنامه خود از رفتار ایرانیان با خارجیان چنین نقل کرده اند: باید دانست که مملکت ایران برای سکنای اهل خارجه به مراتب بهتر از عثمانی است زیرا که پادشاه ایران از حین جلوس خود حکومت و مملکت خود را به طوری مطیع و امن کرده است که شخص، می تواند در تمام مملکت مسافرت کند، بدون اینکه حربه یا اسلحه ای با خود داشته باشد، اهالی خیلی مودّب و نسبت به خارجیان مهربان هستند. دلاواله ایتالیایی از مشاهیر سیاحانی است که در زمان شاه عباس اول به ایران سفر کرده و بهترین سفرنامه را در پیرامون مشاهدات خود، خصوصا از زیبایی های طبیعت و از معماریهای ارزشمند قصر سلطنتی و چهار باغ و خیابان­های بزرگ و خانه­های بزرگ کوچک و آب نمای چهار باغ که به نظر او بسیار جالب و اعجاب انگیز می­باشد و از جاده ها و کاروانسراهای متعدد و شهرهای مختلف بویژه از شهرهای مازندران و کاخ­های سلطنتی و از ‌آداب و روسم مردم ایران نوشته است. از مهمترین ویژگی­های زمان حکومت شاه عباس اول که باعث رواج سیر و سفر و جلب سیاحان بسیار زیاد گردید، علاقه شخص او به اعزام فرستادگانی نزد سلاطین کشورهای مسیحی، به منظور رونق امور تجاری و صنعتی در کشور و پذیرش سفرایی از آن کشورها و جلب سیاحان مختلف برای انتقال علم و تکنولوژی می­باشد در زمان حکومت شاه عباس اول جهانگردان به ندرت گرفتار ناامنی و ملول بی­ثباتی کشور شده و همواره مصون از خشونت و تعرضات بوده و جانشان ایمن و مالشان محفوظ بوده است.

ژان باتیسیت تاورنیه[۴] از بزرگترین سیاحان قرن هفدهم میلادی است که در زمان حکومت شاه صفی و شاه عباس، شش بار به ایران مسافرت کرده و آنگونه که گفته می شود او کسی است که ایران مسافرت کرده و آنگونه که گفته می شود او کسی است که ایران را بهتر از ایرانیان همزمان خود شناخته است، مشاهدات او که در سفرنامه معروفش سفرنامه تاورنیه منعکس است از مطمئن ترین مستندات و صادق ترین روایات تاریخی است زیرا با نظری دقیق به همه امور نگریسته و با صراحت و صداقت بدون اغراق آنچه را که دیده به زبان و قلم آ‌ورده است. همچنین ژان شاردن[۵] فرانسوی از سیاحان مشهور دیگر زمان صفویه است، که مفصل ترین و ارزشمندترین سفرنامه ها درباره ایران را در ۱۰ جلد نوشته است. ژان شاردن فرانسوی اوضاع حکومت شاه عباس دوم و مخصوصا دوره حکومت شاه سلیمان صفوی را به دقت تصویر کرده و نوشته های او بدون اغراق به دور از هرگونه تعصب و با داوری های بسیار صائب و به حق است و به همین علت او را معرف تمدن و فرهنگ دوره صفویه نزد ملل غرب می دانند، سفرنامه او را دایره المعارف تمدن ایران می شناسند. شاردن در سیاحت نامه خود در زمینه وجود امنیت، سهولت جهانگردی در ایران این گونه می نویسد:

در تمام جهان، کشوری مانند ایران برای سیاحت و جهانگردی وجود ندارد، از لحاظ قلت خطرات و از لحاظ امنیت طرق، که مواظبت دقیقی در این مورد به عمل می آید و خواه از جهت کمی مخارج که معلول کثرت تعداد عمارات عمومی مخصوص مسافرین در سرتاسر امپراتوری در بلاد و بیابان است در این عمارات به رایگان سکونت می کنند، بعلاوه در نقاط صعب العبور، پل ها و جاده های مسطحی (شوسه) وجود دارد، که برای کاروانها و کلیه کسانی که برای کسب نفع در حرکتند تعبیه شده است.

بعد از حکومت صفویه که عصر طلایی ایران آن زمان نامیده شد، و شکست سلطان حسین صفوی از محمود افغان، سیر و سفر در ایران از رونق افتاد ولی در زمان نادرشاه تلاش برای بهبود امور سیاحتی و توسعه آن حتی با تعمیر و تعویض راهها و احداث جاده های جدید صورت گرفت. معروفترین فردی که در این دوره به ایران مسافرت کرد ویلیام فرانکلین افسر ارشد سپاه بنگال می باشد که در فاصله سالهای ۱۷۸۷ – ۱۷۸۶ میلادی به ایران سفر کرد.

گر چه شاعرانی چون سعدی، ناصر خسرو از سفرهای خود یادگارهایی یه عنوان شاهکارهای ادبی بجا نهاده‌اند ولی در حقیقت می توان گفت که سفرهای امروزی از دوران سلطنت ناصرالدین شاه آغاز شد. پیش از آن، معدود کسانیکه قصد سیر و سیاحت داشتند. معمولا با قافله های تجارتی همراه می شدند، و سفری که قطعا با خطرات بسیار همراه بود را آغاز می کردند. بطوریکه بعد از قتل ناصر الدین شاه و آغاز نهضت مشروطیت، گروهی در حدود ۲۰ تن جوان تحصیلکرده فرنگ و معمولا فراماسون بودند که در هیات مشروطه خواه نهضت را به راه تقلید از قواعد انقلاب کبیر فرانسه کشاندند و پس از پیروزی نهضت نیز همین گروه در هیات وزیر و وکیل کوشیدند، قوانین دموکراسیهای فرنگستان را حاکم کنند و تا اندازه ای هم موفق شدند. اوج سیر و سیاحت و میل به جهانگردی در دوران مشروطیت صورت گرفت. درهای فرنگستان به روی ایرانیان باز شد و با حاکم شدن کسانیکه از آبشخور فرهنگ فرهنگستان سیراب شده بودند امکان سفر فرنگیان به ایران نیز بیشتر شد(مجله سیاسی اقتصادی، ۱۳۶۵). در دوران رضا شاه، با اعزام دانشجویان ایرانی به فرنگستان و گسترده شدن ارتباطات سیاسی و تجاری، ایجاد هتل هائی به سبک اروپائی در نقاط مختلف کشور ایران رفت که یکی از نقاط جذب جهانگردی شود. تا زمان نهضت ملی کردن نفت و پس از کودتا و با دگرگون شدن تمام مسائل، قرار گرفتن ایران در حلقه یاران امریکا مستلزم گسترش ارتباطات فرهنگی بود. پس درها باز شد سرمایه گذاری برای ایجاد هتلهای زنجیره ای هیلتون، شرایتون، هایت و … تسهیل و تشویق شد. دولت با تاسیس نهادی به عنوان جلب سیاحان کوشید تا از راه جلب جهانگرد یا توریسم نیز در آمدی کسب کند. بنابر این کشور ایران از قدیم الایام همواره مورد توجه سیاحان جهان و شناختن تمدن باستانی و فرهنگ کهن این سرزمین محل علاقه دیرین آنها بود. جهانگردانی که طی سالیان متمادی به ایران آمده اند به شدت تحت تاثیر اخلاق و خصوصیات مردم ایران واقع شدند (ورجاوند، ۱۳۵۱). از آنچه گذشت اینطور استناد می شود که کشور ایران از قدیم الایام همواره مورد توجه جهانگردان بوده است و کسانی که در طی سالیان متمادی برای شناخت تمدن و فرهنگ کهن سرزمین ما به ایران آمده­اند به شدت مسحور و مفتون هنر و اخلاق و خصوصیات مردم ایران شده و بررسی­های فراوانی در این خصوص بعمل آورده­اند. در قرن نوزدهم میلادی و مقارن دولت حکومت قاجاریه، سیاحت و جهانگردی در ایران بر خلاف زمان افشاریه و زندیه رونق پیشین خود را بازیافته و همانند عصر صفویه تعداد زیادی جهانگرد مخصوصاً از کشورهای اروپایی با انگیزه­ها و اهداف مختلف به ایران سفر کرده­اند. به هر حال از قرن نوزدهم به بعد است که جهانگردی بصورت امری منظم و دسته جمعی و ضروری در می­آید و چنان وسعتی که خود می­گیرد که کم و بیش ضرورت توجه به آن در همه جا احساس می­شود. این امر از آن جهت مورد توجه قرار می­گیرد که جهانگرد با خود رونق و ثروت به ارمغان می­آورد.

تا حدود هفتاد سال قبل دو یا سه محل به نام هتل در شهر تهران وجود داشت که از آن جمله هتل مدرن در خیابان فردوسی، گراند هتل و چند کلوپ در لاله زار را می­توان نام برد. جهت تنظیم امور جهانگردی و فعالیتهای جهانگردی و ایجاد تسهیلات سیر و سفر در سال ۱۳۱۴ شمسی برای نخستین بار اداره ای بنام اداره امور جهانگردی (Tourism affains office) در وزارت کشور تشکیل شد که فعالیت­های گوناگونی در زمینه جهانگردی و ایجاد تسهیلات مربوط به این امر مهم را انجام می­داد ( شفقی، ۱۳۵۳). کار این اداره در ابتدا چاپ نشریات و کتابچه های کوچک جهت راهنمایی مسافران و معرفی اوضاع ایران از نظر جغرافیایی- سیاسی- اجتماعی بود. در سال ۱۳۲۰ ه. ش شورای عالی جهانگردی(Supreme Tourism Council ( بجای اداره امور جهانگردی تاسیس شد. این شورا هفته­ای یکبار در وزارت کشور که امور اداری آن را اداره سیاسی وزارتخانه بر عهده داشت تشکیل جلسه می­داد ( نوری، ۱۳۷۶). این تشکیلات ۲۲ سال دوام یافت و در فروردین ۱۳۴۲ ه.ش تصویب نامه تاسیس سازمان جاب سیاحان به امضاء هیات وزیران رسید و سازمان مزبور از همان تاریخ رسما شروع به کار کرد.

آخرین تغییری که در تشکیلات جهانگردی در رژیم پیشین صورت گرفت ادغام سازمان جلب سیاحان در وزارت اطلاعات بود که در سال ۱۳۵۳ ه.ش به انجام رسید و بر اساس آن وزارت اطلاعات جهانگردی کشور را کنترل خود گرفت. با پیروزی انقلاب اسلامی و دگرگون شدن چهار چوب اداری کشور، ابتدا وزارت ارشاد ملی سپس وزارت ارشاد اسلامی و در آخرین تغییرات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی(The Ministry of Culfur&Islamic Guldance ) متولی مدیریت توریسم کشور شد که این مسئولیت از طریق معاونت سیاحتی و زیارتی این وزارتخانه اعمال می شود. در سال ۱۳۵۹ دفتر ایرانگردی و جهانگردی وابسته به معاونت سیاحتی و زیارتی به منظور برنامه­ریزی توریسم، آموزش دست اندر کاران توریسم، درجه بندی، نظارت و نرخ گذاری، تاسیسات توریستی برقراری ارتباط بین الملی با نهادها و ارگانهای جهانگردی خارجی و شرکت در سمینارها، نمایشگاهها، و مجامع بین الملی جهانگردی تاسیس شد که در حال حاضر با گسترش سطح فعالیتهای جهانگردی کشور توجه عمیق به این صنعت عظیم تشکیلات معاونت سیاحتی و زیارتی شامل ۵ واحد ذیل است:

۱- اداره کل نظارت بر خدمات سیاحتی

۲- مرکز تحقیقات و مطالعات ایرانگردی و جهانگردی

۳- مرکز آموزش خدمات جهانگردی

۴- دفتر برنامه ریزی و امور فنی

۵- مرکز امور فرهنگی ایرانیان خارج از کشور.

در آبان ماه ۱۳۵۸ طبق مصوبه شورای انقلاب چهار شرکت بجا مانده از قبل با عناوین شرکت سهامی تاسیسات جهانگردی، شرکت سهامی گشتهای ایران، شرکت سهامی مرکز خانه­های ایران و شرکت سهامی مراکز جهانگردی برای ورزش­های زمستانی در یکدیگر ادغام شده و تحت عنوان سازمان مراکز ایرانگردی اداره و بهره برداری از ۱۴۴ واحد پذیرائی موجود را به عهده گرفت. با پایان یافتن جنگ تحمیلی و آرامش نسبی منطقه، دولت جمهوری اسلامی با فراهم آوردن شرایط مناسب تلاش بی وقفه­ای را جهت راه اندازی و رشد و گسترش توریسم کشور معمول داشته است. در این راستا معاونت سیاحتی و زیارتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان مرجع مدیرت توریسم کشور، با تمامی توان خود سعی کرده است تا توریسم ایران جایگاه واقعی خود را جهت پر جنب و جوش امروز پیدا کند.

تصویب طرح قانونی توسعه جهانگردی توسعه جهانگردی و ایرانگردی در مجلس شورای اسلامی گام بلندی در جهت رشد و توسعه صنعت توریسم کشور است. در لایحه برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۱۳۷۱- ۱۳۶۸ سیاحتهای کلی بخش جهانگردی در نظر گرفته شده است.

۴- اجرای برنامه­های فرهنگی و هنری برای ایرانیان خارج از کشور، از چهار مورد در سال پایه به ۲۱ مورد در سال پایانی برنامه افزایش خواهد یافت.

۵- چاپ کارت پستال، تهیه و توزیع نوار صوتی، کتاب، مجله، بروشور و تقویم از ۳۵۵۰۰۰ نسخه در سال پایه به ۱۵۲۶۵۰۰۰ نسخه در سال هدف خواهد رسید.

استراتژی جمهوری اسلامی ایران در قبال صنعت جهانگردی یا توریسم:

  • اولویت دادن به اصل خود کفائی در صنعت جهانگردی از طریق تشویق، ترغیب و اتخاذ تسهیلات لازم برای بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در این زمینه.
  • گسترش مبادلات و همکاریهای بین الملی و تقویت همبستگی میان مسلمانان جهان به منظور زمینه سازی برای صدور انقلاب و توسعه تفاهم بین الملی و انتقال نکات مثبت و سازنده سایر فرهنگها به مردم.
  • استفاده از هنرهای سنتی و صنایع داخلی هنگام بنای تاسیسات و واحدهای اقامتی به منظور جلوگیری از ورود مظاهر فرهنگ غیر ایرانی.

توریسم به عنوان یک صنعت در کشور جمهوری اسلامی ایران:

بررسی­ها نشان می­دهد که امروزه در جهان توریسم به عنوان یک صنعت که از لحاظ اقتصادی باعث افزایش درآمد سرانه هر کشور می­شود شناخته شده است. کارشناسان بر این اعتقادند که اگر به مقوله توریسم در ایران به عنوان یک عامل مهم اقتصادی توجه شود در آمدهایی که از طریق صنعت توریسم می­تواند بدست بیاید حتی بسیار بیشتر از درآمد نفت خواهد بود.

کشور ما از لحاظ جاذبه های توریستی یکی از ۱۰ کشور بزرگ جهان محسوب می­شود. مملکت ما دارای یک میلیون و ۶۴۸ هزار کیلومتر مربع مساحت است با آب و هوای متنوع و گوناگون ما از تاریخ و فرهنگی بسیار کهن برخوردار هستیم و هر نقطه از این کشور دارای جاذبه های توریستی بسیار است.

با کمی صرف وقت، برنامه ریزی و در نظر گرفتن امکانات و با روشن ساختن مسائل فرهنگی اعتقادی ما برای جهانگردی می توان در آمدهای ارزی بسیاری را همه ساله از این صنعت توریسم بدست آورد.

در سال جاری میلادی درآمد بیش از ۱۰ کشور جهان از توریسم از مرز ۱۰ میلیارد دلار گذشته است. بطوری که کشور فرانسه ۳۵ میلیارد دلار از طریق توریسم در سال جاری میلادی در آمد داشته است. همین طور اسپانیا ۳۰ میلیارد دلار از این طریق در آمد بدست آورده است و ایتالیا و انگلستان به ترتیب ۲۵ میلیارد دلار و ۲۰ میلیارد دلار در این مورد کسب کرده­اند. این در حالی است که هیچ کدام از این کشورها میراث های مذهبی، تاریخی، فرهنگی کشور ما را ندارند و اساسا از این لحاظ با مملکت ما قابل مقایسه نیستند.

۱-۳- مفهوم گردشگر

گردشگر به کسی گفته می­شود که به کشوری غیر از محل زندگی خود برای مدتی از ٢۴ ساعت و کمتر از یکسال سفر کند و قصد او از سفر، تفریح، استراحت، ورزش، دیدار اقوام و دوستان و … باشد. مسافر کلمه مورد استفاده برای فرد در سفر است. سفر بیشتر از اینکه فعل باشد اسم است و برای حرکت از یک مکان به مکان دیگر مورد استفاده قرار می­گیرد. مسافر برای مقصد خود و مکان­های جذاب پیش روی خود مانند توریست برنامه­ریزی نمی­کند. او بلیتی با تاریخ ورود و خروج تعیین شده ندارد. مسافران از جاذبه­های توریستی و نشانه­های تاریخی بازدید می­کنند، اما آنها فقط از این مکان­ها عبور می­کنند در حالیکه توریست­ها برای جزئیات سفر خود برنامه­ریزی می­کنند و اغلب همراه یک تور با راهنما به قصد صرفه­جویی در زمان و دیدن همه چیزهای مهم محل، به سفر می­روند.

لغت توریسم از دو بخش «تور» و «ایسم» تشکیل شده است. «تور» به معنای سفر یا گردش است به معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبدأ و مقصد و چرخش دارد که از یونانی به اسپانیا، فرانسه و در نهایت به انگلیس راه یافته است. «ایسم» به معنی اندیشه یا مکتب تشکیل شده است. پس می­توان کلمه «توریسم» را مکتبی دانست که پایه و اساس آن سفر است. از منظر اندیشمندان این حوزه، دو دیدگاه کلی برای گردشگری وجود دارد؛ از دیدگاه کسانی که به صورت زنجیره­ی درآمدی به آن نگاه می­کنند، صنعت است. و از دیدگاه کسانی که به صورت اجتماعی و از جنبه­های علمی و علوم انسانی نگاه می­کنند، فعالیت تلقی می­شود. جفرسون و لیکوریش گردشگری را حرکت مردم و فشار تقاضا در این زمینه تعریف کرده­اند و آن را به عنوان صنعت قبول ندارند. اسمیت نیز اظهار داشته است که بهتر است گردشگری را به عنوان مجموعه­ای از چندین صنعت مرتبط در نظر بگیریم. جنکیمگز اظهار می­دارد که از دیدگاه فنی، چند بُعدی بودن صنعت جهانگردی، تعریف آن را در قالب یک صنعت غیرممکن ساخته است چرا که شرایط اصلی تولید با شاخص­های عملیاتی آن تعریف نشده است و بدون دخالت عوامل اجتماعی، فرهنگی و محیطی، بُعد اقتصادی در صنعت گردشگری نمایان نمی­شود. برخی دیگر نیز توریسم یا گردشگری را صنعت بدون دود نام نهاده­اند. با این حال شواهد زیادی وجود دارد که نشان می­دهد، مصرف­کنندگان هنوز هم گردشگری را نوعی صنعت به شمار می­آورند. طبق نظریه میل و موریسون توریسم به مجموعه فعالیتی اطلاق می­شود که در جریان مسافرت یک گردشگر اتفاق می­افتد. این فرایند شامل هر فعالیتی از قبیل برنامه ریزی سفر، مسافرت به مقصد، اقامت، بازگشت و حتی یادآوری خاطرات آن نیز می شود. همچنین فعالیت­هایی را که گردشگر به عنوان بخشی از سفر انجام می­دهد نظیر خرید کالاهای مختلف و تعامل میان میزبان و میهمان را نیز در بر می­گیرد. به طور کلی می­توان هر گونه فعالیت و فعل و انفعالی را که در جریان سفر یک سیاحت­گر اتفاق می­افتدگردشگری تلقی کرد. این تعریف جامع میل و موریسون از جهانگردی شامل چهار مرحله از رفتار مصرف کننده است که گاه با یکدیگر همپوشانی دارند (احمدی، ۱۳۹۲).

  1. فعالیت های قبل از سفر نظیر کسب اطلاعات، پرس و جو از اقوام و دوستان، نگهداری جا یا برنامه ریزی برای یک بازدید روزانه و آماده شدن برای سفر.
  2. انجام سفر از مبدا به مقصد و برعکس که احتمالا شامل توقف شبانه در مسیر نیز می شود
  3. فعالیت­هایی که در مقصد انجام می شود که ممکن است به صورت یکنواخت و معین و بسیار متنوع باشد.
  4. فعالیت هایی که بعد از سفر انجام می پذیرد از قیبل چاپ عکس، گفتگو و بحث درباره ی تجارب سفر.

گردشگری را از بعد تقاضا می­توان به سه نوع تقسیم کرد:

  1. گردشگری داخلی: سفر ساکنان یک کشور در کشور خودشان.
  2. گردشگری درون مرزی: مسافران غیر ساکن که وارد مرز کشور دیگری می شوند.
  3. گردشگری برون مرزی: ساکنان یک کشور که به قصد سفر از مرزهای خود خارج می شوند (بهیانفر، ۱۳۹۰).

سازمان گردشگری جهانی پیش بینی می‌کند که گردشگری بین‌المللی با نرخ رشد ۴% به کار خود ادامه دهد و اروپا تا سال ۲۰۲۰ همچنان جزء پرجاذبه‌ترین مناطق گردشگری جهان خواهد ماند ولی سهم این قاره از ۶۰ درصد در سال ۱۹۹۵ به ۴۶ درصد کاهش خواهد یافت. این در حالی است که روند مسافرت‌های دور اندکی بیشتر از مسافرت‌های داخلی خواهد بود و از ۱۸ درصد در سال ۱۹۹۵ به ۲۴ درصد در سال ۲۰۲۰ افزایش خواهد یافت. از زمانی که تجارت الکترونیکی در اینترنت رونق گرفته، محصولات گردشگری از جمله پر معامله‌ترین اقلام مورد تجارت بوده‌اند. این محصولات یا سرویس‌ها با نرخ مناسب در شبکه عرضه می‌شوند. عرضه کنندگان خدمات گردشگری (سفرها، هتل‌ها، خطوط هواپیمایی و غیره) فروش اینترنتی را در دستور کار خود قرار داده‌اند و بدین ترتیب تا حد زیادی دست واسطه‌ها کوتاه شده‌است. انتظار می‌رود در زمینه سفرهای فضایی طی ربع اول قرن بیست و یکم پیشرفت چشمگیری حاصل شود اگر چه در مقایسه با مراکز سنتی، آمار گردشگران این بخش قابل توجه نخواهد بود مگر این که تکنولوژی‌هایی چون سیستم‌های حمل به فضا پیشرفت کنند و ارزان تمام شوند. پیشرفت‌های تکنولوژیکی می‌تواند هتل‌های فضایی را ممکن نمایند و مثلاً هواپیماهای خورشیدی یا فضاپیماهای بزرگ را عرضه کنند. هتل‌های زیر آبی مثل هیدروپلیس هم که انتظار می‌رود در سال ۲۰۰۶ در دبی ساخته شود به این مجموعه اضافه خواهند شد. در اقیانوس نیز گردشگران مورد استقبال کشتی‌های گشتی بسیار بزرگ و بی‌نظیر و شاید هم شهرهای شناور قرار خواهند گرفت. برخی آینده‌گراها انتظار دارند هتل‌های سیار و پایه‌داری ساخته شوند که بتوانند به طور موقت در هر جای کره زمین نصب شوند و هر جا که ساخت هتل‌ها از نظر سیاسی اقتصادی یا بنا به ملاحظات زیست محیطی قابل قبول نباشد از آنها استفاده کنند (بلادیس، ۱۳۹۰).

۱-۴- اهمیت گردشگری

بدون شک امروزه صنعت توریسم به عنوان مهمترین صنعت جهان، رشد سریعی در توسعه اقتصادی جهان داشته که در نتیجه افزایش نرخ رشد سالانه در تولید ناخالص ملی در سطح جهان، صادرات، تجارت جهانی و خدمات، سهم گردشگران بین‌المللی در فعالیت اقتصادی جهان نیز به طور مداوم بالا رفته است. یکی از اثرات مهم اقتصادی این رشد سریع اشتغالزایی می‌باشد که در توسعه و گسترش فرصت‌های شغلی برای اقشار مختلف جامعه مؤثر بوده است. بر اساس داده‌های سازمان جهانی جهانگردی در سال ۲۰۰۳، بیش از ۶۹۴ میلیون نفر گردشگر بین‌المللی در سطح جهانی به گردشگری پرداخته و بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده‌اند که پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۱۰ به دو برابر برسد.

طبق آمار منتشر شده توسط سازمان جهانی گردشگری تا سال ۲۰۲۰ میلادی تعداد گردشگران در سرتاسر دنیا به رقمی حدود ۶/۱ میلیارد نفر خواهد رسید. این امر نشان دهنده گسترش روز افزون صنعت گردشگری است. به طوری که هم اکنون صنعت گردشگری پس از صنعت نفت و خودروسازی سومین صنعت بزرگ دنیا به حساب می­آید و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ میلادی با پشت سر گذاشتن این دو به بزرگترین صنعت دنیا بدل گردد. اما اگر به وب سایت سازمان جهانی گردشگری مراجعه کنیم با ارقام جالبی مواجه خواهیم شد. درآمد صنعت گردشگری در دنیا در سال ۲۰۰۵ میلادی، رقمی معادل ۶۸۲/۷ میلیارد دلار و تعداد گردشگران نیز در همین سال رقمی حدود ۸۰۶/۸ میلیون نفر اعلام شده است. این ارقام نشان می دهد که توجه به صنعت گردشگری و چگونگی مدیریت و بهره برداری موثر از آن باید جزو اولویت­های اصلی نظام اقتصادی اجتماعی کشورهای دارای پتانسیل گردشگری قرار گیرد، تا با بهره­گرفتن از اثرات بی شمار اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و … آن گام موثری در توسعه همه جانبه یک ناحیه، منطقه یا کشور برداشته شود. ایران نیز به عنوان یکی از کشورهای دارای پتانسیل از این امر مستثنی نیست و توسعه گردشگری در کشورمان نیازمند یک نظام مدیریتی قوی و خستگی ناپذیر است. اما صنعت گردشگری به عنوان یک صنعت چند وجهی متشکل از اجزا و انواع گوناگون است (خدیوی، ۱۳۷۶).

در اقتصاد مدرن در نتیجه انتقال از بخش کشاورزی به صنعتی و یا به عبارتی از اقتصاد سنتی به اقتصاد مدرن یک از همگسیختگی را در کسب درآمد ملی شکل گرفت. این مقوله در یک حالت کلی در برگیرنده نسبت­های بالاتری در زمینه سرمایه ـ کار بود.که خود موجب نیاز به نیروی کارآمدتر و با مهارت بیشتر شده و به تبع توزیع درآمد را نابرابر نموده است. اما کنش پذیری خدمات ارائه شده در زمینه­های گردشگری کاهش سطوح مهارتی را در زمینه نیروی کار سبب گردید. از این رو کسب درآمد و توزیع آن در قالب انعطاف پذیری سرمایه در مهارهای پسافوردیستی در پیرامون گردشگری رویکرد به کسب درآمد ملی را تقویت نمود.

جاذبه­های گردشگری موجب جلب گردشگران می­شود و این درآمد و سود برای کشورهای که گردشگران را جذب می­کنند به دنبال خواهد داشت. کشورها می­توانند از طرق مختلف مانند کشاورزی، صنعت و تولید کسب درآمد کسب نمایند؛ که هرکدام از آنها مستلزم وجود امکانات خاص و منابع است. بسیاری از جوامع از نظر کسب درآمد از طرق مذکور در وضعیت مناسبی قرار ندارند ولی تقریباً کلیه جوامع می توانند از طریق گردشگری کسب درآمد کنند و امکانات لازم برای گردشگری در هر کشور، به گونه ای خاص فراهم است. در این میان می توان گردشگری را یک رویه دوسویه دانست؛ یعنی به همان ترتیب که کشوری باجذب گردشگر درآمد ارزی کسب می­کند، بر اثر مسافرت ساکنین کشور به بیرون از آن متحمل هزینه­های ارزی نیز می­گردد. از این رو استفاده خالص از گردشگری مربوط به رابطه میان درآمد و هزینه حاصل در آن است که در موازنه پرداخت­ها جزی «صادرات و واردات نامرئی» محسوب می شود.گردشگری پول و جمعیت را از مرکز تمرکز و ثقل صنعتی به سوی روستاها و نقاط طبیعی می­کشاند. معولاًَ گردشگری را در اصطلاح اقتصادی «صادرات نامریی محصولات و خدمات» می نامند، زیرا در حالی که اثر اقتصادی آن در تراز پرداخت­های یک کشور مشهود و ظاهر می­گردد؛ درآمدهای ناشی از آن، نظیر درآمدهای به دست آمده از ارائه خدمات افراد یک کشور در کشور بیگانه مشهود و معلوم نیست. این صادرات نامریی بخصوص برای کشورهایی که چشمگیری نداشته باشند، غنیمتی با ارزش به شمار می­رود (رضوانی، ۱۳۷۵).

هزینه­هایی که معمولاً توسط یک نفر گردشگر صورت می­گیرد عبارتند از، هزینه غذا، تفریح، محل اقامت، حمل ونقل داخلی، گشت­ها و تورهای داخلی، پست و تلگراف وتلفن، به اضافه خرید ره آوردها وکالاهای بومی وسوغات، این هزینه­ها راگردشگر با ارزی که همراه آورده انجام می­دهد و در عمل مانند آن است که خدمات و کالاهای فوق به کشور متبوع گردشگر صادر شده باشد و چون این جریان دقیقاً قابل محاسبه نیست، لذا به این جریان اقتصادی «صادرات نامرئی» گفته می­شود. از این رو با بررسی آثار مستقیم گردشگری بر روی درآمد ملی می­توان به این نتیجه رسید که مخارج گردشگران داخلی و خارجی در مجموع منجر به افزایش درآمد ملی می­گردد. بسیاری از کشورهای توسعه یافته و حتی کشورهای در حال توسعه از طریق گردشگری درآمدهای کلانی را به دست می­آورند و سهم درآمد گردشگری در درآمد ملی در این کشورها روبه صعود دارد حتی در بعضی کشورها به عنوان منبع اصلی درآمد ملی ارزیابی می­شود. جریان گردشگری وسیله مهمی در تحصیل ارز و شناساندن تولیدات و محصولات داخلی به خارجیان و در نتیجه گسترش و وسعت دادن بازارهای صادراتی است و در نتیجه کسب درآمد می­باشد (کدیور، ۱۳۸۷).

۱-۵- آمایش گردشگری (Tourism Planing)

آمایش سرزمین می‌تواند به عنوان ابزاری برای هماهنگ سازی توسعه اجتماعی- اقتصادی از طریق پیشگیری از مشکلات زیست محیطی و به طور هم زمان حفاظت از محیط طبیعی و فرهنگی استفاده شود. آمایش سرزمین علمی است با رویکرد فضایی و منطقه­ای به منظور شناخت توانمندی‌های توسعه با در نظر گرفتن قابلیت‌های مکانی است. در این میان گردشگری یکی از ابعاد چند بعدی توسعه فضایی در یک منطقه می‌باشد (ویسی، ۱۳۹۱). آمایش فضا در گردشگری که به دنبال ایجاد آرایش محیط به گونه­ای است که بتوان از قابلیت‌های گردشگری آن به خوبی استفاده نمود. از اینرو شناخت قابلیت‌های گردشگری یک منطقه و برنامه ریزی به منظور استفاده از آنها یکی از راه‌های کاهش عدم توازن منطقه­ای است. گردشگری که به عنوان یک پدیده اجتماعی و اقتصادی پیچیده به آن نگاه می‌شود، باعث افزایش سطح بی­سابقه ای از رفاه و توسعه در سراسر جهان شده است (risteski, 376).

۱-۵-۱- کدامایی land self- logistic) )

در تعریف آمایش معمولا روی جمعیت، فعالیت انسان و محیط سرزمینی تاکید می­گردد و بر بهترین شکل توزیع فعالیت­های اقتصادی و اجتماعی در پهنه سرزمین تمرکز می­شود. در این تعریف چند نکته نهفته است اول آنکه چهارچوبه ارزشی که این اتفاق در آن صورت می گیرد مفروض دانسته شده است. نکته در خور تامل دیگر در این رهگذر آنست که با تمسک به دیدگاه طرفداران برنامه ریزی تحقق چنین آرمانی دست یافتی تلقی می­شود.

کدامایی به دنبال رسیدن به توسعه و پیشرفت پایدار با استفاده از امکانات موجود و براساس ویژگی­های سرزمینی می­باشد. هدف کدامایی ارتقاء و بهبود امکانات و داشته­های سرزمینی است، که این ارتقاء باید همراه با بینش مدنی باشد تا سبب گسترش عمق و ریشه داری پیشرفت و ارتقاء گردد. با پردازش و احیاء سازمندی­های موجود فضایی را ایجاد می­کنیم که استمرار و ارتقاء نسل­های آینده تضمین شود، آنهم در چهارچوب یک مدنیت بومی که چهارچوب آن تنها متکی بر متغیرهای مادی نیست. گردشگری و آمایش گردشگری در ایران دارای مفهومی فرهنگی می­باشد و استفاده از آن، در صورتیکه ویژگی­های سرزمینی را مدنظر قرار دهد، سبب عمق بیشتر آن می­گردد. در سرزمین ایران به دلیل ویژگی­های محیطی و هویتی متفات با جوامعی که نظریه­های توسعه در آنها ارائه شده است، باید نوع نگاه و نگرش به توسعه گردشگری را تغییر دهیم.

۱-۶- زنجیره تامین گردشگری (Tourism Supply Chain) (TSC)

زنجیره تامین گردشگری شامل تامین کنندگان همه کالاها و خدماتی است که در زمینه تحویل محصولات مربوط به گردشگری به گردشگران فعالیت می­کند. بنابراین تعاملات (همکاری و رقابت) میان بنگاه­ها در یک زنجیره تامین گردشگری و مابین چندین زنجیره تامین گردشگری حاکی از آنست که سازمان­های فعال در زمینه گردشگری دیگر نهادهای مستقلی نبوده بلکه بخشی از یک زنجیره تامین هستند (رمضانیان و حیدرنیای کهن، ۱۳۹۰: ۱۲۹).

۱-۷- گونه­های مختلف گردشگری

از آنجا که صنعت گردشگری با تقاضاهای جدید (در سطوح بین‌المللی، ملی و بین‌المللی) مواجه می‌باشد، به همین خاطر در شرایط فعلی برای پاسخ به نیازها و تقاضای روزافزون گردشگران، اشکال متنوعی از انواع گردشگری‌ها به وجود آمده است (اکبری و زاهدی کیوان، ۱۳۸۷).

۱-۷-۱-گردشگری طبیعی

گردشگری طبیعت گرا یک گرایش نوین در صنعت جهانگردی است. چشم انداز و مناظر زیبای طبیعت، از کانون­ها و جاذبه­های گردشگر پذیر این نوع از جهان گردی است. لذا، اهمیت دادن به نقش آن در حفاظت محیط زیست به منظور دستیابی به توسعه پایدار امری ضروری است (رضوانی، ۱۳۸۲: ۱۱۵).گردشگری طبیعت­گرا به طور روز افزون به عنوان روشی برای توسعه پایدار در کشورهای روستانشین تمجید می­شود، به این دلیل که نوع گردشگری می­تواند رشد اقتصادی را برانگیزد و در همان حال، حفاظت محیطی را هم القا کند(Teh and Cabanban, 2007: 999). در نتیجه گردشگری طبیعت­گرا به عنوان یک خرده مجموعه از توسعه پایدار نقش دارد که همه اجزای مجموعه توسعه پایدار را به شکلی متوازن در کنار هم گرد می­آورد تا حفاظت از محیط زیست در کنار توسعه تحقق یابد (مسلمیان، ۱۳۸۵: ۴۵). سال ۲۰۰۲ میلادی از طرف UNEP و سازمان جهانی گردشگری به عنوان سال جهانی گردشگری طبیعت گرا برگزیده شد (محمودی نژاد، ۱۳۸۶: ۶۰).گردشگری طبیعت‌گرا آن دسته از فعالیت‌ها را شامل می‌شود که مستقیماً با منابع و جذابیت‌های طبیعی سروکار دارد (زاهدی، ۲۷:۱۳۸۵). این نوع توریسم با محیط‌های طبیعی و بکر و دست نخورده و همچنین نواحی حفاظت شده مرتبط می‌شود. این نوع گردشگری عمدتاً در تعامل با جاذبه‌های اکولوژیکی قرار دارد (مهدوی، ۲۳:۱۳۸۳). گردشگری طبیعی به دو بخش اکوتوریسم و ژئوتوریسم تقسیم می­شود.

۱-۷-۱-۱- اکوتوریسم

اکوتوریسم یا بوم‌گردشگری یا به غلط طبیعت­گردی، گونه‌ای از گردشگری است که در آن گردشگران برای دیدار از مناطق طبیعی نامسکون و دست‌نخورده جهان سفر می‌کنند و به تماشای گیاهان و پرندگان و ماهی‌ها و دیگر جانوران می‌پردازند. البته در اکوتوریسم صرفاً دیدار مطرح نیست بلکه آموزش محیط زیست و نفع رسانی به جوامع محلی و غیره ضروری و واجب است. به این‌گونه از گردشگران که به دیدار از بوم سامانه و طبیعت زنده می‌پردازند، نام اکوتوریست یا بوم گردشگر داده شده است. بسیاری از کشورها بخش هنگفتی از درآمد خود را از بوم گردشگران خارجی تأمین می‌کنند. در ایران توسط فرهنگستان معادل طبیعت گردی نام گذاری شده است که با توجه به ظهور ژئوتوریسم در چند دهه اخیر در ایران و جهان این واژه با معادل سازی طبیعت‌گردی صحیح نخواهد بود و بهتر است اکوتوریسم را معادل بوم گردشگری نامید اصلی‌ترین فعالیت اکوتوریسم بر پایه طبیعت زنده می‌باشد که بنا به تعریف سفری است مسئولانه به مناطقی طبیعی که حافظ محیط زیست بوده و باعث بهبود کیفیت زندگی مردم محلی گردد. طبیعت‌گردی حداقل آسیب را به طبیعت و فرهنگ منطقه وارد می‌کند (رضوانی، ۱۳۷۵).

۱-۷-۱-۲- ژئوتوریسم

زمین‌گردشگری یا ژئوتوریسم از دو بخش ژئو و توریسم تشکیل شده‌ است بخش ژئو جاذبه‌های زمین شناسی، ژئومورفولوژی و میراث معدن‌کاری را شامل می‌شود و بخش توریسم آن به عنوان موضوعی چند رشته‌ای، تمامی زیرساختهای صنعت گردشگری از جمله تفسیر، مدیریت، اقامت، تورها و… شامل می‌شود و برخلاف اکوتوریسم که جاذبه های طبیعت جاندار را در مرکز توجه قرار داده است، این صنعت بطورکلی با جاذبه های طبیعت بی جان سروکار دارد.

 

۱-۷-۲- گردشگری انسانی

۱-۷-۲-۱- گردشگری فرهنگی

گردشگری فرهنگی در پی آشنایی با فرهنگ مناطق مختلف، خواهان کاوش در چشم‌اندازهای فرهنگی جوامع انسانی و درک آنهاست. بنابراین، می‌توان به نحوه‌ی سلوک و آداب و معاشرت، نحوه‌ی زندگی، نوع البسه و پوشاک، خلق‌وخو و مراسم مختلف مردم اشاره کرد که برای گردشگران بسیار جذاب است (منشی‌زاده، ۱۷۸:۱۳۸۴). سفر به منظور آشنایی با بناهای تاریخی، میراث فرهنگی و هنری نیز در این طبقه جای می­گیرند (باباپور، ۱۳۸۵: ۱۳۷).

گردشگری فرهنگی از دو عبارت گردشگری و فرهنگ تشکیل شده است. به منظور این که تعریف ملموس­تری از گردشگری فرهنگی داشته باشیم بهتر است ابتدا اجزای تشکیل دهنده آن را تعریف کنیم و سپس به تعریف مستقیم آن بپردازیم. تعاریف متعددی از واژه گردشگری وجود دارد. اما به نظر می­رسد جامع ترین آنها تعریفی باشد که توسط خود سازمان جهانی گردشگری ارایه شده است. بر طبق این تعریف گردشگری به فعالیت سفر یک شخص به منطقه ای خارج از محل زندگی خود که تا یک سال ادامه پیدا نکند و با هدف ترویج تجارت یا سایر اهداف باشد، گفته می­شود. بر طبق این تعریف می­توان به راحتی حوزه گردشگران را از سایر مسافران جدا کرد. از فرهنگ نیز تعاریف متعددی ارائه شده است. تعداد آنها بسیار زیاد است. مارگارت مید فرهنگ را مجموعه­ای از رفتارهای آموختنی، باورها، عادات و سنت­های مشترک میان افراد می­داند که به صورتی متوالی توسط فردی که وارد آن جامعه می­شود آموخته و به کار گرفته می­شود. ادوارد ساپیر نیز فرهنگ را مجموعه­ای از معناها که یک گروه معین به مدد آن با یکدیگر ارتباط برقرار می­کند می­داند. گرت هافسند فرهنگ را این گونه تعریف می­کند، فرهنگ برنامه ریزی جامع ذهن است که به جداسازی اعضای یک گروه می­انجامد اما شاید بهترین تعریف از فرهنگ تعریفی باشد که ادوارد تیلور ارائه داده است. از نظر تیلور فرهنگ مجموعه­ای پیچیده از باورها، هنرها، اخلاق، حقوق، ارزش ها، آداب و رسوم و دیگر قابلیت­ها و عاداتی است که انسان به عنوان عضوی از جامعه کسب می­کند. اکنون در بررسی گردشگری فرهنگی باید توجه کرد که دو گرایش عمده در بازار گردشگری وجود دارد. یکی بازار انبوه (که گردشگری انبوه را شامل می شود) و دیگری بازاری با علائق ویژه به هنر، میراث و فرهنگ. گردشگری فرهنگی جزو گروه دوم است. بر طبق تعاریف موجود گردشگری فرهنگی مجموعه­ای از مکان­ها، سنت­ها و هنرها و جشن­ها و تجاربی است که یک کشور و مردم آن را به تصویر می­کشد و تنوع و شخصیت آن کشور منعکس می­نماید. شاید بتوان گفت گریسون کیلر در همایشی که در کاخ سفید برگزار شد به بهترین شکل گردشگری فرهنگی را تعریف کرد:

گردشگری فرهنگی معنای اصلی گردشگری است. مردم برای دیدن فرودگاه­ها، رستوران­ها، هتل­ها و دیگر تسهیلات تفریحی به آمریکا نمی­آیند. بلکه آنها برای دیدن فرهنگمان می آیند فرهنگ بالا، فرهنگ پایین، متوسط چپ، متوسط راست، آنها برای دیدن آمریکا می­آیند. گرچه ممکن است این تعریف در مورد کشور ایران نیز موضوعیت دارد. بسیاری از گردشگران برای دیدن آداب و رسوم ما، لباس پوشیدن ما، معماری ما، دین ما و بسیاری دیگر از اجزای فرهنگی ما، به ایران می­آیند. آنها به ایران می­آیند تا در فضای مسجد جامع اصفهان، فلسفه و عرفان اسلامی را جستجو کنند و شاید لحظه­ای از فضای ماشینی و تاریک دنیای صنعتی رهایی جویند. به تخت جمشید می­روند تا با تمدن چند هزار ساله ایران و دنیا آشنا شوند و انگشت تعجب بر دهان بگذارند. به دیدن فرهنگ فولکلور ما می­روند تا زیبایی زندگی ایرانیان را لمس نمایند، آنها با دیدن، آرامند (کرمی، ۱۳۸۵).

به طور کلی فرهنگ را می‌توان در دو گروه کلی بخش بندی کرد که از نظر فهم گردشگری، امروزه اهمیت بسیاری دارد. از این نظر فرهنگ به دو بخش سنتی و مدرن قابل تقسیم است و در این بعد دارای چشم‌اندازهای متفاوتی می‌باشد. آنچه که در گردشگری بیشتر مدنظر است پردازش جلوه‌های مختلف فرهنگ‌های سنتی می‌باشد. در جهان سنتی، فرهنگ در قالب‌های اندیشگی و رفتارهایی شکل می‌گیرد که در هر جامعه ای بنیاد زندگی جمعی را تشکیل می‌دهند و از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. هنجارهای فرهنگ سنتی برگرفته از میراثی است که به نسل امروزی رسیده است. این فرهنگ سنتی با توجه به تقاضای موجود در بازار گردشگری در عصر حاضر می‌تواند جاذب گردشگرانی باشدکه خواهان یافتن مکان­هایی با فرهنگ سنتی هستند تا اصالت واقعی را در آن تجربه کنند. از اینرو فرهنگ سنتی بخصوص پاگرفته از گذشته‌های دور درمناطق مختلف، که هنوز دارای اصالتی فرهنگی هستند، می‌توانند گردشگران بسیاری را به خود جذب کند. بر این مبنا است که برخی نویسندگان بر فرهنگ تأکید می‌کنند و نقش آن را در شکل‌گیری، رشد و توسعه گردشگری اساس می‌دانند و فرهنگ را سنگ بنای توسعه گردشگری در نظر می‌گیرند.

گردشگران فرهنگی انگیزه‌های متعددی برای سفر خود دارند که به قسمت کوچکی از این انگیزه‌ها می‌پردازیم:

  • گروهی از گردشگران به دلیل علاقه به اصل تاریخ و فرهنگ به سرزمین‌های مختلف سفر می‌کنند.
  • گروهی از توریست‌های فرهنگی جهت شناخت روحیات ملل مختلف سفر می‌کنند.
  • گروهی از گردشگران به منظور تحقیق و پژوهش در رشته تخصصی خودشان و بهره‌گیری از علوم و فرهنگ مرتبط با این علم در سایر ملل سفر می‌کنند.
  • گروهی از گردشگران به منظور تحقیق و پژوهش در رشته تخصصی خودشان و بهره‌گیری از علوم و فرهنگ مرتبط با این علم در سایر ملل سفر می‌کنند.

با توجه به اینکه داشتن آگاهی و اطلاعات برای هر انسان امتیاز محسوب می‌شود برخی از گردشگران فرهنگی جهت افزایش اطلاعات خود و مطرح کردن این اطلاعات عینی و شهودی در جلسات و مجامع مختلف اقدام به این سفرها می‌کنند.

انگیزه و دلایل سفرهای فرهنگی به تعداد تفکر این مسافران بوده و مسلماً در این مقوله نمی‌گنجد. در جریان گردشگری فرهنگی جنبه‌های معنوی فرهنگ بومی و همچنین تبلور عینی آن به عنوان میراث فرهنگی از پارامترهای اساسی هستند که به شدت دارای اهمیت اقتصادی بوده و اطلاعات در آن بوده صورت دیداری منتقل می‌شود. میراث فرهنگی به عنوان هدف اصلی در بازدیدهای گردشگری فرهنگی شامل عادات محلی، آداب مربوط، سبک‌های معماری و موسیقی، زبان‌های محلی و ارزش‌های دینی- معنوی و تبلور عینی ادیان در چارچوب مناسک و مکان‌های مقدس است. از این رو میراث فرهنگی حافظه جمعی یک ملت بوده که در مناطق مختلف فرهنگی در قالب پدیده‌ها، مکان‌ها و رویدادها قابل بازدید است. همچنین رابطه میان فرهنگ وزیستگاه آن تنگاتنگ است. از اینرو رابطه‌ای دو سویه میان نوع زیستگاه و نوع فرهنگ دیده می‌شود. این برداشت مفهوم پهنه‌ی فرهنگی را پدید می‌آورد. که خود در رابطه با فرهنگ و پهنه جغرافیایی، گونه فرهنگی را شکل می‌دهد. از این رو پیکربندی فرهنگی و الگوهای فرهنگی مفهوم‌هایی در ارتباط با پهنه فرهنگی و گونه فرهنگی هستند. عناصر مشترک همه این مفهوم‌ها این است که نه با اجزا یا ویژه داشت‌های آن، بلکه با تمامیت آن همچون سازمان معناداری از ویژه داشت‌هابرخورد می‌کنند (فیض الهی، ۱۳۹۱).

۱-۷-۲-۲- گردشگری مذهبی

در این نوع گردشگری افرادی را شامل می­شود که به منظور دیدار از اماکن مقدس یا انجام دادن امور مذهبی مسافرت می­کنند. میلیون­ها مسلمان به عربستان سفر می­کنند، مسیحیان به واتیکان یا کلیساهای مقدس، بودائیان به بنارس و برهمائیان به لهاسا سفر می­کنند و… شاید بتوان گفت در ایران این نوع گردشگری بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده است. سالانه ۱۵ میلیون نفر از ایرانیان تنها به شهر مشهد سفر می کنند. در ایران مساجد، امامزاده، کلیسا و کنیسه های تاریخی زبیادی وجود دارد که سالانه بازدید زیادی از آنها انجام می شود (زمردیان، ۱۳۷۳). با توجه به ویژگی­های اجتماعی، فرهنگی و ایدئولوژیک کشور ایران و پتانسیل­های موجود در این کشور گردشگری مذهبی می­تواند رکن رکین گردشگری باشد. توزیع فضایی بقاع متبرکه در این کشور و تعداد بالای بازدیدکنندگان از این مراکز در طول سال اهمیت این مراکز را برای برنامه ریزی جهت توسعه صنعت توریسم دوچندان می­کند.

گردشگری مذهبی و یا زیارتی عبارت است از سفری گاه طولانی در جست و جوی فضای روحانی و یا ارضای روحی–دینی گردشگر که اوج آن در قرن چهارم پس از میلاد مسیح بوده است. این نوع گردشگری با شور و شوق زایدالوصفی صورت می‌گیرد و دشواری‌های اقلیمی یا بدی آب و هوا نیز مانع آن نمی‌شود (منشی زاده، ۱۳۸۴: ۱۳۹)؛ و قدمت آن به قدمت خود فرهنگ دینی می‌رسد (ابراهیم زاده و دیگران، ۱۳۹۰: ۱۱۶). مدارک و مستندات تاریخی موجود از تمدن‌های عظیم بین‌النهرین و مصر و دیگر سایر آثار و قرائن بر جای مانده از روزگاران پیش از تاریخ، از دیرباز از سفرهای مذهبی هزاران نفر از انسان‌ها حکایت می‌کنند، به طوری که توده­های متراکم انسانی از هزاران سال قبل به منظور انجام فرایض دینی هر رنجی را بر خود هموار می­کردند و راهی سفرهای دور و دراز می‌شدند. در واقع زیارت و گردشگری مذهبی ریشه در باورها و اعتقادات دینی مذهبی دارد و در میان گردشگران مذهبی، دو گروه مواجه مشاهده می‌شوند. یکی زائران، یا کسانی که انگیزۀ آنها، از مسافرت، فقط انجام امور مذهبی است، و زمان و مدت اقامتشان، تابع اوقات فراغت نیست؛ و دیگری، گردشگران مذهبی که ضمن انجام زیارت و شرکت در مراسم مذهبی از مکان‌های دیگر گردشگری اعم از مذهبی و غیر زیارتی نیز دیدن می‌کنند و یا به عبارتی دیگر، اهداف مسافرت آنها چند منظوره با اولویت زیارت است، که خود موجب بالا رفتن مدت سفر و در نتیجه افزایش میزان هزینه­های مسافرت می‌شود (ریاحی سامانی، ۱۳۸۴: ۱۴).

۱-۷-۲-۳ گردشگری سلامت

گروهی از مسافران برای استفاده از خدمات پزشکی به مکان­هایی که تسهیلات درمانی مورد نظرشان وجود داشته باشد، سفر می­کنند، بنابراین چنین سفری شامل فعالیت­های گوناگونی می­شود که با هدف تأمین بهداشت و سلامت فرد یا گردشگر، مانند مراقبت بهداشتی و گذراندن دوره نقاهت و بازپروری انجام می­شود. گردشگری سلامت یک مفهوم جدید است. در گردشگری بهداشتی (معالجه، سلامت) معمولاً جریان جابجایی از پیرامون به مرکز است چرا که امکانات ویژۀ پزشکی و بهداشتی را می­طلبد که اغلب در کشورهای پیشرفته موجود است. در سال­های اخیر آمریکا، آلمان، سوئیس، مالزی همواره از کشورهایی بوده اند که بیماران زیادی به منظور درمان به این کشورها سفر کرده اند. البته گاهی جهت درمان نیازمند یک محیط آرام، پاکیزه و زیبا است که چه بسا جریان سفر از مرکز به پیرامون باشد. بالا رفتن سطح دانش مردم دنیا و توجه بیشتر به بهداشت و سلامت موجب افزایش جذابیت این گونه سفرها شده است.» امروزه این نوع توریسم در کشورهایی همچون یونان، کرواسی، صربستان و … بسیار مورد توجه بوده و رواج دارد. مردم برای درمان بیماری های تنفسی، استخوان درد، پوکی استخوان، بیماری­های کلیدی، حساسیت و دیگر مشکلات سلامتی تمایل دارند به چنین مناطقی مراجعه نمایند. در سال­های اخیر در کنار تأکید بر گسترش گردشگری فرهنگی در ایران، به این نوع گردشگری نیز در قالب سخنرانی مسئولان مربوطه و نیز برگزاری سمینارهایی در این زمینه تأکید ویژه شده است و متولیان امر معتقدند ایران به دلیل برخورداری از طبیعت متنوع ، آرام و بکر می­تواند سهم بیشتری از گردشگرانی که با قصد معالجه و تقویت سلامتی سفر می­کنند را به خود اختصاص دهد. در ایران مکان­های زیادی وجود دارد که گردشگران جهت به دست آوردن آرامش، درمان نارسایی­های پوستی به آنجا مراجعه می­کنند نظیر؛ کوهستان­ها، دریاچه­هایی همچون ارومیه، چشمه­های آب گرم معدنی نظیر سرعین، لاریجان دارای توانایی های بالقوه­ای در این زمینه است اما با توجه به شرایط فعلی و محلی کشور به نظر نمی­رسد به تنهایی بتوانند موجب جذب جهانگردان خارجی شوند (زمردیان، ۱۳۷۳).

[۱]. Helenism

[۲] – Antony sherly

[۳] – Robert sherly

[۴] – Jean Beptist taverier

[۵] – Jean chardin

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “ژئومورفوتوریسم (کتاب الکترونیک)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

امتیازات کاربران

میانگین امتیازات کاربران به ویژگی های محصول
0 امتیاز 5 ستاره
0 امتیاز 4 ستاره
0 امتیاز 3 ستاره
0 امتیاز 2 ستاره
0 امتیاز 1 ستاره

پرسش و پاسخ

برای ارسال پرسش یا پاسخ باید در سایت وارد شوید. ورود به حساب کاربری
لطفا متن پرسش/پاسخ خود را وارد کنید

اطلاعات فروشنده

  • فروشنده: DABIR
  • آدرس:
  • هنوز امتیازی دریافت نکرده است.