اشتراک تحلیلی بر مقررات ملی ساختمان مبحث ۲۱ (پدافند غیر عامل)

بستن

تحلیلی بر مقررات ملی ساختمان مبحث ۲۱ (پدافند غیر عامل)

No English Name Available
میانگین امتیاز کاربران : 0 / از 5
  • ارسال با پیک و یا پست
  • قیمت : 35,000تومان
توضیحات کوتاه

تحلیلی بر مقررات ملی ساختمان مبحث ۲۱ (پدافند غیر عامل)

مدیریت بحران علم پیشگیری، بازدارندگی، تطبیق، تلفیق و کنترل سیر انواع بحران­ها می­باشد. پدافند غیرعامل یکی از شاخه­های مدیریت بحران و سازوکاری برای کنترل مخاطرات می­باشد. پدافند غيرعامل به‌ سبب افزايش توان بازدارندگي، و بالا بردن قدرت ملی و قدرت‌سازی، نقش ممتازي در کاهش احتمالي مخاطرات و آغاز درگيري‌هاي نظامي داشته و در صورت پياده‌سازي صحيح، خواهد توانست آثار مخرب مخاطرات و جنگ‌هاي پيش‌رو، را تقليل دهد. بحث پدافند غيرعامل مخصوصاً بكارگيري ملاحظات پدافند غيرعامل در ساخت فضاهاي شهري و همچنين ساختمان­هاي عمومي و مدیریت ساخت تاريخچه­اي طولاني دارد. اما با توجه به پيشرفت تكنولوژي و تاثير آن در پيشرفت سلاح­هاي كشتار جمعي و در حالي كه هم اكنون شاهد جنگ­هاي نسل ششم هستيم، نياز به پيشرفت در ملاحظات پدافند غيرعامل در كاهش تلفات جنگ­ها بيش از پيش احساس مي­گردد. در ملاحظات پدافند غيرعامل در خلق فضاهاي شهري و ساختمان­ها از مكان­يابي و استقرار فضايي اين فضاها مي­توان به­عنوان مهم­ترين عوامل نام برد. ضوابط و استانداردهاي مشخص و تعریف شده در هر تخصصی، اولین و مهم­ترین عامل جهت نیل به سوي رشد و تعالی بوده و اجراي کامل و دقیق آنها در قالب مقرراتی تأیید شده توسط سازمان­هاي ذیربط، امکان شناسایی نواقص و تلاش در جهت رفع موانع و مشکلات پیش رو را میسر خواهد نمود. در حال حاضر در صنعت ساختمان کشورمان، مقررات ملی ساختمان به عنوان بالاترین معیار تشخیص ضوابط ساخت­وساز مطرح می­باشد و می­توان مساعی تمام دست­اندرکاران در این صنعت را اعتلاي مقررات ملی ساختمان و ارایه راهکارهاي لازم در اجرایی شدن تمامیت این مهم دانست. آثار شعله­ای برافروخته­ای پدافند غیرعامل، با تدوین مبحث 21 مقررات ملی ساختمان، در کنار 20 مبحث لازم الاجرا از ضوابط و استانداردهاي ساخت­وساز کشورمان، در حالی احساس می­گردد که پیش­بینی می­شود باتوجه به اهمیت جایگاه این موضوع، سایر مباحث این مجموعه مقررات نیز از تغییرات ناشی از این مبحث بی­نصیب نمانده و به میزان توسعه و اجراي مبحث 21، الگوهایی براي ویرایش کلی هر ضوابط و معیارها نیز در نظر گرفته شده و به مرور معرفی گردند. به منظور آشنایی جامعه­ای مهندسان کشور با پدافند غیرعامل در صنعت ساختمان و فراهم نمودن بستري مناسب جهت پذیرش و آمادگی هرچه بهتر ضوابط جدید با هدف طراحی سازه­هاي امن، در این کتاب سعی گردیده بخشی از توصیه­هاي ارائه شده در مبحث 21، باتوجه به برخی تأکیدات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن در حوزه­هاي معماري و سازه به صورت مفهومی تبیین گردد.

توضیحات

دانش مخاطرات و پدافند غیرعامل  به بررسی رفتارها، ساختارها و کیفیت محیط زندگی انسان­ها طی دوران حیاتشان می­پردازد و در تلاش است تا وقایع، پدیده­ها، فرایندها و فعالیت­هایی که ممکن است برای افراد، جوامع و محیط زندگی آنها، زیان­های جانی، مالی و معنوی دربر داشته باشد را مطالعه نماید. از این دیدگاه مخاطرات به آن دسته از خطرهای بالفعل و بالقوه اطلاق می­شود که ارزش­های حیاتی یک کشور یا یک جمعیت انسانی را در ابعاد مختلفی مانند تمامیت ارضی، استقلال و حاکمیت ملی، نظام حاکم و نهادهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، ایدئولوژی، فرهنگ و افتخارات ملی و… به خطر می­اندازد.

مخاطرات انسانی، شامل مخاطراتی است که به واسطه اعمال و رفتار انسان در نتیجه سیاست­گذاری و اجرای آن سیاست­ها در فضای جغرافیایی رخ می­دهد و دربرگیرنده دامنه وسیعی از مخاطرات مانند جنگ، افزایش جمعیت، بحران­های سیاسی و اجتماعی، تروریسیم، حفره­های دولت، نابرابری­های منطقه­ای، مواد مخدر، آلودگی­های زیست محیطی و… است.

آنچه مشخص است این است که قسمت عمده این مخاطرات و مشکلات تابع تصمیمات خود انسان و محصول اعمال و فعالیت­های بی­محابای خود اوست. به خصوص وقتی صحبت از تصمیمات و سیاست­های دولت­ها به میان می­آید، آشکار می­شود که سیاست­های دولت­ها در زمینه ایجاد خطرات ریز و درشت بسیار تعیین­کننده و حائز اهمیت است. بنابراین برای کاهش خطرات و یا جلوگیری از وقوع آنها باید علاوه بر افراد عادی و شهروندان کشورها، رفتار دولت­ها و حکومت­ها را نیز در قالب علوم مربوطه به خصوص عمران و معماری و شهرسازی مورد مطالعه و بررسی قرار داد.

لذا، در این فصل به مفاهیم و اصطلاحات در خصوص پدافند غیرعامل و مدیریت ساخت و ساختمان­سازی و مبانی نظری موضوع و کاربردهای موضوع در مدیریت ساخت می­پردازیم. همچنین، به تاریخچه و سوابق پدافند غیرعامل در کشورهای جهان و کاربرد پدافند غیرعامل در معماری ـ شهرسازی، عمران و…..خواهیم پرداخت.

مفاهیم و اصطلاحات

۱-۱. تعریف پدافند غیرعامل

پدافند غیرعامل عبارت است از مجموعه اقدامات غیرمسلحانه­ای که به­کارگیری آنها موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب­پذیری، ارتقاء پایداری ملی، تداوم فعالیت­های ضروری و تسهیل مدیریت بحران در برابر تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می­گردد.

۱-۲. مفهوم پدافند غیرعامل

منظور از پدافند غیرعامل در این مبحث حفظ جان و مال انسان در برابر حوادث، تهدیدات و استمرار فعالیت­های اساسی و ضروری مردم، تضمین تداوم تأمین نیازهای حیاتی مردم(از قبیل آب، نان و غذا، پناهگاه، انرژی، ارتباطات، بهداشت و امنیت) و سهولت در اداره کشور در شرایط بروز تهدید و بحران ناشی از تجاوزات خارجی در مقابل حملات و اقدامات خصمانه و مخرب دشمن از طریق طرح­ریزی و اجرای طرح­های دفاع غیرعامل و کاهش آسیب­پذیری نیروی انسانی و مستحدثات و تأسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس کشور می­باشند.

قابلیت­های دفاع غیرعامل عبارتند از: تأمین امنیت روانی و امنیت جانی با پیش­بینی اقدامات ایمنی، امنیتی، احتیاطی در برابر تهدیدات و ایجاد بستر مناسب در جهت تلفیق سیاست­های دفاعی در برنامه پیشرفت پایدار هم­راستا با سیاست­های توسعه و پیشرفت همه جانبه کشور با تأکید بر توسعه پدافند(دفاع) غیرعامل که پایدارترین و ارزان­ترین روش دفاع و مناسب­ترین راهکار افزایش آستانه مقاومت ملی در شرایط بحران و پشتوانه اقتدار، عزت و پایداری کشور و صلح آمیزترین و فطری­ترین روش دفاع بشر در برابر همه حوادث می­باشد.

بنابراین به­منظور کاهش آسیب­پذیری ساختمان­ها در برابر تهدیدات نظامی، مجموعه­ای از اقدامات و تدابیر و ملاحظات لازم شامل ایمن­سازی، مستحکم­سازی، پیش­بینی سامانه­های جایگزین، تسهیل مدیریت بحران در زیرساخت­ها و مکان­یابی، در حوزه ساختمان­سازی استفاده می شود.

۱-۳. تهدیدات

تهدیدات از نظر ماهیت به سه دسته تقسیم­بندی می­شوند:

– تهدیدات نظامی که شامل کلیه تهدیدات هوایی، زمینی، دریایی، تروریستی و امنیتی می­باشد.

– تهدیدات طبیعی که شامل کلیه تهدیدات از قبیل زلزله، سیل، طوفان و… می­باشد.

– تهدیدات صنعتی شامل کلیه تهدیدات ناشی از حوادث خسارت بار صنعتی از قبیل نشت شیمیایی کارخانجات، نشت هسته­ای و… می باشد.

۱ – خطرات و تهدیدات مندرج در این مقررات شامل تهدیدات انسان­ساز، و محدود به تهدیدات انفجار و پیامدهای آن مانند انفجار ناشی از اصابت غیرمستقیم هرگونه سلاح متعارف و مواد منفجره می­باشد.

۲ – ساختمان­ها و تأسیسات در معرض انفجارهای بسیار بزرگ از جمله انفجارهای هسته­ای مشمول ضوابط و مقررات این مبحث نمی­باشد.

طبق تعاریف رسمی از پدافند غیرعامل، تعریفی در زیر جهت آشنایی با موضوع ارائه می­گردد. مجموعه اقدامات غیرمسلحانه که موجب کاهش آسیب­پذیری نیروی انسانی، ساختمان­ها و تاسیسات و تجهیزات و شریان­های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می­گردد پدافند غیرعامل نامیده می­شود.

۱-۴. کوچک سازی

کوچک­سازی عبارت است از احداث مراکز و تاسیسات حیاتی حساس و مهم در کوچک­ترین حجم کالبدی ممکن به منظور کاهش درصد احتمالی ویرانی و آسیب­پذیری آن. هدف اصل پراکندگی و کوچک­سازی حفظ بقا، کاهش خسارت ناشی از تخریب حوادث و بالا بردن مقاومت و پایداری کاربری­های مهم، حیاتی و حساس در مواجهه با الگوهای خطرپذیری احتمالی می­باشد، (محمدی ده چشمه،۱۳۹۲).

این سیاست سبب می­گردد تا اگر در زمان جنگ، انفجار احتمالی و یا رخداد حوادث پیش­بینی نشده، کاربری ویژه­ای در معرض تهدید قرار گرفت، پراکندگی و تفرق عناصر کالبدی و حساس مورد تحاجم، موجب گردد تا تهدید، حجم کمتری از تخریب برجای گذارد. در این ارتباط فرم شهر و استراتژی پراکنش فضایی جمعیت، امکانات و خدمات شهری تاثیر قابل توجهی را بر دفاع­پذیر نمودن فضاهای شهری برجای می­گذارد، (موسوی،۱۳۸۹).

کوچک­سازی مسکن عبارتست از فضایی که با حداقل امکانات، شرایط مناسب زیستی- سکونتی را جهت رشد مادی و معنوی ساکنان خود فراهم می­سازد. منتهی موفقیت چنین رویکردی می­بایست با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی و طبیعی هر مکان انجام گیرد، (مشکینی، ۱۳۹۴).

سیاست کوچک‌سازی و آپارتمان‌سازی در کشور پایه دسترسی به اهدافی است که برخی از آن‌ها عبارتند از:

  • افزایش کیفیت ساختمان‌های مسکونی با استفاده از اصول فنی
  • صرفه‌جویی در هزینه‌های ساخت و کاهش قیمت تمام‌شده واحدهای مسکونی
  • تطبیق و هماهنگ‌سازی تعداد بیشتری از واحدهای مسکونی جهت عرضه به خانوارهای فاقد مسکن
  • استفاده بیشتر از زمین و در نتیجه کاهش سهم زمین در قیمت تمام‌شده واحدهای مسکونی
  • صرفه‌جویی در مصرف انرژی و آب و تجهیزات داخلی
  • کاهش روحیه تجمل‌گرایی و محدود نمودن آن، (قدیری، بهزاد،۱۳۹۰).

کوچک­سازی یکی از اهدافی است که در راستای سیاست­های بخش مسکن قرار دارد و نیز در جهت توان خرید متقاضیان مسکن و افزایش کارایی است و لذا از نظر بنگاه اقتصادی مورد توجه است.

از اهداف اصلی انبوه­سازی و کوچک­سازی مسکن، صرفه­جویی در مصالح، نیروی انسانی، هزینه، فضا و خدمات شهری است.

۱-۵. واژه پدافند

از نظر واژه­شناسی، واژه «پدافند» از دو جزء «پد» و «آفند» تشکیل شده است. در فرهنگ و ادب فارسی «پاد» یا «پد» پیشوندی است که به معانی «ضد، متضاد، پی و دنبال» بوده و هر گاه قبل از واژه­ای قرار گیرد معنای آن را معکوس می­نماید. واژه «آفند» نیز به مفهوم «جنگ، جدال، پیکار و دشمنی» است، (دهخدا،۱۳۵۱).

صدری افشار واژه «پدافند» را از نظر لغوی هم­تراز با واژه «دفاع» و مشتمل بر «کارهایی که برای پیشگیری از حمله دشمن یا پیروزی او در حمله انجام می­گیرد» بیان نموده است، (صدری،۱۳۷۳).  او واژه «دفاع را فقط دارای معنای نظامی دانسته و معانی زیر را برای آن بر شمرده است:

  • ایستادگی در برابر حمله یا پیشگیری از پیامدهای آن.
  • هر عملی برای پیشگیری از پیروزی دشمن یا حریف.
  • افراد، نیروها یا وسایلی که این کار بر عهده آنهاست مثل دفاع ضد هوایی.

بدین ترتیب وی هیچگونه تمایزی میان تعریف دو واژه «پدافند» و «دفاع» قائل نشده است. ارتش، پدافند را شامل کلیه اقداماتی می داند که به منظور محدود نمودن آثار حملات دشمن است.

در منابع لاتین، معادل دقیق عبارت پدافند غیرعامل Passive Defence به کار برده می­شود. ولی عبارت «پدافند غیرعامل» به صورت­های مختلفی بیان شده است که عمدتا در نکته «محافظت از غیرنظامیان» دارای وجه اشتراک هستند. تمایز اصلی «پدافند عامل» از «پدافند غیرعامل» تاکید بر عملیات نظامی و «پاسخ به آتش با آتشی قوی­تر و کوبنده­تر» است، در حالی که «توسعه قدرت نظامی و داشتن موضع قوی­تر نسبت به مهاجمان احتمالی» استراتژی کلانی است که هم در روش­های تهاجمی و هم در روش­های تدافعی دارای کاربردهای گسترده و در عین حال مشابه ولی با نتایج متفاوت است.

زیاری پدافند را بر دو نوع عامل و غیرعامل معرفی می­نماید. به نظر او پدافند غیرعامل به کارگیری اقدامات آفندی و تهاجمی با هدف ممانعت از پیشروی دشمن است، در حالی که پدافند غیرعامل عبارت است از «به کار بردن روش­هایی که آثار زیان­های ناشی از اقدامات دشمن بکاهد یا آن را به حداقل برساند». به بیان ساده­تر، برخلاف پدافند عامل، در پدافند غیرعامل از هیچ نوع جنگ افزاری در برابر دشمن استفاده نمی­گردد، (زیاری،۱۳۷۸).

دکتر اصغریان جدی وجه تمایز بین پدافند عامل و غیرعامل را عامل انسان می­داند. به این معنا که پدافند عامل را ابزاری می­داند که نیاز به مدیریت مستقیم و کاربری انسانی دارد و مشتمل بر ابزار آلات جنگی، سازماندهی، آموزش و مدیریت نیروهاست که در شرایط عدم حضور انسان، آن ابزار به­ خودی خود فاقد اعتبار است. در حالی که پدافند غیرعامل را امکانات معماری در زمینه مهندسی جنگ می­داند، به­گونه­ای که بدون ابزار و توانمندی، نیروهای رزمی و دفاعی را افزایش دهد. مانند پناه­گرفتن درون سنگر یا استقرار در نقاط مرتفع. به نظر وی پدافند غیرعامل نیازی به حضور انسان نداشته و هر کسی آنجا را متصرف شود، راندمان دفاعی بیشتری در جنگ خواهد یافت، (اصغریان،۱۳۷۴).

در ردیف (ب) ماده (۱) از آئین نامه اجرایی بند (۱۱) ماده (۱۲۱) قانون برنامه چهارم توسعه کشور، تعریف پدافند غیرعامل بدین شرح ارائه شده است: «مجموعه اقدامات غیرمسلحانه­ای که موجب کاهش آسیب­پذیری نیروی انسانی، ساختمان­ها و تاسیسات، تجهیزات و شریان­های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می­گردد، پدافند غیرعامل نامیده می­شود».

در مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان(پدافند غیرعامل)، هر اقدام غیرمسلحانه­ای را که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی، ساختمان­ ها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان‌های کشور در مقابل تهدیدات انسان‌ساز گردد، پدافند غیرعامل خوانده می‌شود.

برای اولین بار واژه پدافند غیرعامل در کتاب «پناهگاه حفاظتی موقتی»(TM3-350)  دیده شد. جلوگیری از عوارض «ش.م.ه» CBR در سال ۱۹۵۴ میلادی در ستاد فرماندهی آمریکا، دستورالعمل کار قرارگرفت تا جوابگوی پدیده جدید تهاجم شدید و غافلگیرانه اتمی باشد. در این کتاب اصول طراحی پناهگاه و ورودی‌ها، اطاق تصفیه هوا، معماری داخلی و وسایل داخلی پناهگاه‌ها مورد بررسی و طراحی قرار گرفته است.

در بانک اطلاعاتی معتبر (NTIS) آمریکا که می‌توان از آن به عنوان سازمان برنامه بودجه آمریکا یاد کرد، برای هر علم و یا فنی یک کد مشخص شده و کد پدافند غیرعامل در آن ۷۴I می‌باشد. در سال ۱۹۸۷ میلادی در بانک اطلاعاتی NTIS، مقاله‌ای تحت عنوان میزان اطمینان به پدافند غیرعامل معرفی گردید که اهمیت پدافند غیرعامل را در مقابل نفوذ موشک­های شوروی سابق، مورد توجه قرار داد. واژه پدافند غیرعامل غیر از تهاجم هوایی، در پدیده­های دیگر غافل­گیری از جمله خراب­کاری، حفاظت فیزیکی، دفاع غیرنظامی، سیستم سخت افزاری رایانه و همچنین موقعیت فیزیکی ماهواره­ها به کار رفته است.

پس از رخداد واقعه ۱۱ سپتامبر، سازمان مدیریت بحران فدرال امریکا FEMA، جهت کاهش خطر تهدیدات تروریستی، به تفصیل به بحث پدافند غیرعامل در معماری پرداخته و تمهیدات متعددی را با توجه به کاربری­های مختلف ارائه کرده است و همچنین ایجاد فضای امن پناهگاهی در هر ساختمان را جهت استفاده در هنگام وقوع انواع خطرهای طبیعی و تهدیدات انسان ساز مورد تاکید قرار داده است،  .(FEMA)

۱-۶. دفاع غیر نظامی

در منابع لاتین، عبارت «دفاع غیرنظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت Civil Defence است که مفهومی دو بعدی است. در گروه اول، دفاع غیرنظامی «محافظت از غیر نظامیان در شرایط جنگی» معرفی می­شود و از این رو مشتمل بر «بخشی از دفاع ملی است که در پی تمهیدات لازم به­منظور کسب آمادگی کافی در برابر هر گونه حمله احتمالی یا باج خواهی از یک کشور» می­گردد. طبق این تعریف، دفاع غیرنظامی­ باید «ایمنی اکثریت جمعیت غیرنظامی کشور و ادامه حیات آنان(در زمان جنگ) را تضمین نماید».

از این رو دفاع غیرنظامی به صورت سیستماتیک اهداف زیر را دنبال می­نماید:

  1. به حداقل رساندن آثار حاصل از حملات نظامی بر جمعیت غیرنظامی؛
  2. مقابله فوری با شرایط اضطراری حاصل از چنین حمله­ای؛
  3. بازیابی و برقراری تسهیلات و خدمات آسیب دیده در نتیجه چنین حمله­ای.

در این گروه از تعاریف «نحوه مواجهه و مقابله با آثار ناشی از حملات نظامی» مورد تاکید قرار دارد و از این رو عبارت «دفاع غیرنظامی» از نظر مفهومی معادل با عبارت «پدافند غیرعامل» محسوب می­گردد.

در گروه دوم دفاع غیرنظامی بر «محافظت از شهروندان در برابر آثار مخاطرات» تاکید می­نماید و بنابراین طیف اهداف، اقدامات و روش­های مقابله، گسترش می­یابد. به همین دلیل می­توان تعریف اخیر از دفاع غیرنظامی را یک تعریف عام محسوب نمود که پدافند غیرعامل بخشی از آن محسوب می­گردد.

برای مثال در کشور سوئیس دفاع غیرنظامی به معنای «برنامه­ریزی برای مقابله با آثار حوادث طبیعی و غیرطبیعی و نجات جان مردم و ایجاد فضای امن چه در زمان وقوع حملات نظامی از سوی دشمن و چه در هنگام بروز حوادث ناگوار طبیعی همچون سیل، زلزله، طوفان، آتش سوزی و… (در زمان صلح) تعریف می­شود».

همچنین در کشور آلمان، دفاع غیرنظامی، «محافظت از افراد با به کارگیری روش­های غیرنظامی در مقابل خرابی­های ناشی از جنگ و نیز در پیش­بینی­های ضروری در زمان صلح» تعریف شده است. طبق این تعریف، دفاع غیرنظامی در زمان جنگ «جزء لاینفک پدافند عامل» و در زمان صلح «عنصر مهمی در مدیریت بحران» محسوب می­شود. در این راستا هدف اصلی از پدافند غیرعامل در زمان جنگ «انجام اقدامات پیشگیرانه و تهیه ملزومات محافظت از افراد خودی در داخل مرزهای ملی» تعریف شده است.

بنابراین از نظر مفهومی، پدافند غیرعامل که معادل لاتین آن Passive Defence است را به معنای دفاع در برابر تهاجم­های نظامی دانسته­اند. در مقابل عبارت «دفاع غیرنظامی یا دفاع شهری» قرار دارد که معادل لاتین آن Civil Defence است و در ادبیات فنی معاصر آن را به معنای آمادگی و دفاع در برابر هر گونه سانحه – اعم از طبیعی یا انسان ساز- به کار می­برند. در پاره­ای از منابع فارسی مرز تفاوت میان این دو عبارت گاه نادیده گرفته می­شوند.

امروزه واژه پدافند در ادبیات فنی طیف بسیار وسیع و گسترده­ای از مفاهیم و اقدامات برنامه­ریزی، طراحی و اجرا را در سه مرحله قبل از بحران(به صورت آمادگی و هشدار)، حین بحران(به صورت شیوه­های مواجهه) و بعد از بحران(به صورت شیوه­های مقابله و مواجهه و بازتوانی) شامل می­شود. در این شرایط، نوع خطر و تفاوت­های ماهوی سوانح مختلف با یکدیگر از قبیل تفاوت­های میان انواع آسیب­پذیری و عوامل موثر در آن در هر یک از انواع سوانح، لزوم ارزیابی خطر و برنامه­ریزی و ارائه اصول و تمهیدات مناسب جهت کاهش خطرپذیری در برابر هر یک از انواع سوانح را خاطر نشان می­نماید.

اهداف پدافند غیرعامل

  • کاهش قابلیت و توانایی سامانه­های شناسایی، هدف­یابی و دقت هدف­گیری تسلیحات آفندی دشم؛
  • بالابردن قابلیت بقا، استمرار عملیات و فعالیت­های حیاتی و خدمات­رسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیرنظامی کشور در شرایط وقوع تهدید، بحران و جنگ؛
  • تقلیل آسیب­پذیری و کاهش خسارت و صدمات تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیرنظامی کشور در برابر تهدیدات و عملیات دشمن؛
  • سلب آزادی و ابتکار عمل از دشمن؛
  • صرفه­جوئی در هزینه­های تسلیحاتی و نیروی انسانی؛
  • فریب و تحمیل هزینه بیشتر به دشمن و تقویت بازدارندگی؛
  • افزایش آستانه مقاومت مردم و نیروی خودی در برابر تهاجمات دشمن؛
  • حفظ روحیه و انسجام وحدت ملی و حفظ سرمایه های ملی کشور؛
  • حفظ تمامیت ارضی، امنیت ملی و استقلال کشور.

تاریخچه ساختمان­سازی

مطالعات باستان­شناسان نشان می­دهد نخستین برج جهان حدود ۱۱ هزار سال پیش در شهر « اریحا » واقع در کرانه­ی باختری رود اردن که اولین شهر باستانی زنده­ی دنیا به­ شمار می­رود، ساخته شده است. پلکان این برج به­گونه­ای طراحی شده بود که چشم­انداز بالاترین نقطه­ی آن، تمامی شهر و تپه­های مشرف به آن بوده است. البته این برج نه برای سکونت، بلکه به اعتقاد باستان شناسان به عنوان پلکانی برای رسیدن به بهشت ساخته شده است.

پیش از این تصور می­شد احداث این برج و قلعه مستحکم اطراف شهر برای حفظ آن در برابر سیلاب­ها بوده است؛ عده­ای دیگر ساخت آن را اعلام قلمرو توسط ساکنان آن و نشان دهنده­ی ثروت و قدرت مردمان این منطقه می­دانستند تا این که برای نخستین بار باستان­شناسان در سال ۲۰۰۸ میلادی به بررسی این برج به عنوان نمادی از فلسفه­ی انتظام گیتی پرداختند. آن­ها می­گویند این برج دقیقاً در محلی ساخته شده است که با غروب خورشید در بلندترین روز سال، سایه­ی تپه­های اطراف نخست روی برج، سپس روی قلعه حافظ شهر و در نهایت بر تمامی شهر می­افتاده است؛ بنابراین می­توان چنین نتیجه گرفت که از نظر اهالی شهر، برج عنصر زمینی اتصال به نمادی ماورایی یا بهشتی مانند خورشید بوده و ساخت آن از اعتقاد به فلسفه­ی انتظام گیتی ناشی شده است.

به نظر می­رسد بشر از قدیم به دلایل متفاوت به ساختن بناهای عمودی روی آورده است؛ از جمله این دلایل می­توان از به نمایش گذاشتن قدرت، ثروت و اقتدار و گرانی و کمبود زمین نام برد. در روم باستان مردم بناهایی با طبقات سنگی و چوبی به بلندی یک ساختمان ۲۰ طبقه ساخته­اند. در قرون وسطی خانه­های سه و حتی چهار طبقه وجود داشته است. نخستین مجموعه­ی بزرگ مسکونی در سال ۱۸۴۸ میلادی در فرانسه برای اسکان ۴۰۰ خانواده­ی کارگری ساخته شد.

در اواخر قرن نوزدهم ساختمان­هایی جدید و بلندمرتبه با اسکلت فولادی و پنجره­های بسیار ساخته شد که تحولی عظیم در صنعت ساختمان به­حساب می­آمد. این ساختمان­ها که بیشتر توسط شرکت­های بزرگ و سازمان­های دولتی و به کاربری اداری ساخته می­شد، «آسمان خراش» نامیده شدند. در واقع واژه­ی «آسمان خراش» از نظر تخصصی برای نخستین بار در مورد ساختمان­های بلند با اسکلت فولادی و دست کم ۱۰ طبقه به­کار گرفته شد که در اواخر قرن نوزدهم، در شهرهای بزرگ مانند «شیکاگو»، «نیویورک» و «دیترویت» ساخته شدند.

البته در مورد نخستین آسمان­خراش جهان اختلاف ­نظر وجود دارد؛ برخی از «ساختمان­های بیمه­ی منزل» در شهر شیکاگو نام می­برند؛ این ساختمان فلزی با بلندی ۴۲ متر و در ۱۰ طبقه در سال ۱۸۸۵ ساخته شد. برخی دیگر ساختمان ۷ طبقه­ی اداره­ی مرکزی «انجمن تضمین زندگی عادلانه­» را که در سال۱۸۷۰در نیویورک ساخته شد، به خاطر استفاده­ی نوآورانه از چارچوب اسکلتی به عنوان نخستین آسمان خراش می­شناسند، (اسدی،۱۳۹۱).

 

 

در هر حال ساخت برج­ها و ساختمان­های بیش از ۲۰ طبقه در نیمه­ی اول قرن بیستم در آمریکا انجام می­شد. همچنین از سال ۱۹۷۰ به بعد از فن­آوری­های جدید و ربات­ها برای ساخت آسمان خراش­ها استفاده شد.

در ایران نیز در گذشته ساختمان­های بلند و چندین طبقه وجود داشته است؛ برای مثال در سال ۱۲۷۱ ه‍.ق. در داخل محدوده­ی شهر بوشهر ساختمان­های مردم دو، سه و حتی چهار طبقه بوده که از سنگ­های فسیلی و ملاط گچ و ساروج و بعضاً کاه و گل و پوشش تیر چندل ساخته شده و درب و پنجره­ها نیز از جنس چوب ساج بوده که در برابر موریانه و رطوبت کاملاً مقاوم بوده­اند و احداث خانه­های کپری و غیراستاندارد در داخل محدوده­ی شهر ممنوع بوده است، (اسدی،۱۳۹۱).

نگاهی گذرا به تاریخچه­ی بلندترین ساختمان­های تهران: در ۲۰۰ سال از تاریخ ۲۵۰ ساله تهران به­عنوان پایتخت، بلندترین ساختمان شهر، شمس­العماره بود که چون شاهان قاجار در بالای برج ۲۰ متری آن قرار می­گرفتند، همه شهر را نظاره می­کردند که به ندرت ساختمان دو طبقه داشت. رضاخان بعد از به سلطنت رسیدن، بلواری در شمال تهران کشید و مردم را تشویق کرد تا اطراف آن بلوار خانه بسازند و به کسانی که چهار طبقه می­ساختند، جوایزی از جهت دریافت آجر و معافیت از عوارض تعلق می­گرفت. با این همه نیمی از اطراف این بلوار در زمانی که رضاخان ساقط شد، هنوز خالی بود.

ساخت بلندترین ساختمان تهران در پایان دهه­ی بیست و بعد از جنگ جهانی دوم، توسط علی­اکبر علمی ناشر در خیابان شاه آباد آغاز شد و بعد از ۲۸ مرداد افتتاح گردید. این ساختمان با ۱۴ طبقه و حدود ۴۰ متر ارتفاع بلندترین ساختمان ایران بود.

در سال ۱۳۴۱ حبیب القانیان، سرمایه­دار معروف، ساختمان آلومینیوم را با ۱۴ طبقه به پایان برد  با نگاهی دقیق به تابلوی سردر ورودی این ساختمان به سختی می­توان از پشت غبار و جرم گرفتگی، سال ساخت حک شده روی آن را(۱۹۶۲) تشخیص داد.

در سال ۱۳۴۲ با پایان کار ساختمان ۱۶ طبقه­ی «پلاسکو»، دومین ساختمان بلند تجاری به سبک ساختمان­های آمریکایی در محل تقاطع خیابان فردوسی و جمهوری ساخته شد. سومین ساختمان بلند تهران، «برج بانک کار» در خیابان حافظ روبه­روی پارک هتل بود که آن هم در سال ۱۳۴۲ توسط بانک کار ساخته شد و نه تجاری، بلکه اداری بود. این ساختمان ۱۹ طبقه و ۶۸ متر ارتفاع داشت، (اسدی،۱۳۹۱).

مطالبی که تا این جا بیان شد، بیشتر در رابطه با ساختمان­های تجاری و اداری بود؛ اما آپارتمان­نشینی پدیده­ی نسبتاً جدیدی است که سابقه­ی آن به حدود ۵۰ سال قبل برمی­گردد؛ بزرگ­ترین مجموعه­ی آپارتمان­سازی بخش خصوصی که در دهه­ی۵۰ آغاز به­کار کرد، مجموعه­ی اکباتان بود. همزمان با آن شهرک­های آپارتمانی متعددی برای کارکنان نیروهای مسلح و واحدهای دولت در تهران، آبادان، بندرعباس، اصفهان، شیراز و مشهد آغاز شده بود.

با افزایش جمعیت تشکیل شهرها و کلان شهرها مسکن نیز حکم کالایی خاص را یافت و دارای ابعاد گوناگون و تأثیر گذار بر دیگر شاخص­های اقتصادی شد حق برخورداری از مسکن مناسب در سال ۱۹۴۸ به­طور رسمی در علامیه حقوق بشر سازمان ملل متحد مطرح گردید، (کریمی، ۱۳۸۳). نیاز شدید به مسکن که حاصل رشد جمعیت و مهاجرت است. برنامه­ریزان و مدیران ملی و محلی را برای افزودن سرعت تولید مسکن تحت تأثیر قرار می­دهد و گاهی سبب می­شود تا کیفیت در درجه دوم اهمیت قرار گیرد (دلال­پور محمدی، ۱۳۷۹). بی­تردید بهره­گیری از آزادی­ها و حقوق اساسی یک انسان در گرو زیست سالم، بی­دغدغه و امن است و این همه بدون برخورداری از سرپناهی مناسب و ایمن حاصل نمی­شود، (رفیعی،۱۳۸۳). مسکن به­عنوان نوعی سرمایه­گذاری دارای مفهوم اقتصادی نیز هست، از طرفی الگوهای سکونتی نیز ارتباط مستقیمی با شرایط اجتماعی و اقتصادی و نیازهای فرهنگی جامعه دارد  به گونه­ای که سیاست­های اجرا شده در داخل یک کشور جهت تأمین مسکن لزوماً در ناحیه دیگری از همان کشور قابل اجرا و قرین توفیق نخواهد بود بدین ترتیب برای پرداختن به موضوع مسکن حتماً، باید مؤلفه­های هویتی هر محل نیز به خوبی شناسایی شوند­، (تواهن، ۱۳۸۳). حل مشکل مسکن بدون توجه به ویژگی­های جمعیتی یک کشور اگر ناممکن نباشد، بسیار دشوار است؛ زیرا، تست شاخص­های جمعیتی نظیر تعداد و روند افزایش جمعیت، ساخت آن، درجه عمومیت و پیشرسی ازدواج، مهاجرت، وضعیت اشتغال و غیره مستقیما بر حدود نیاز به مسکن تاثیر می­گذارند، به همین جهت شناخت جمعیت و ویژگی­های آن گام نخست در رفع این مشکل محسوب می­شود­، (زنجانی،۱۳۷۱). ارتفاع ساختمان دستاوردی است که راه­حل برخی از بزرگ­ترین شهرسازی جدید را دربرمی­گیرد، (پاکزاد، ۱۳۸۶). در نیمه دوم قرن بیستم، به خصوص در سه دهه آخر آن، شهرها با سرعت زیادی گسترش یافته و کشورها با سرعت بیشتری به شهرنشینی و افزایش شهرها و جمعیت شهری خود دست­زده­اند. این امر خارج از ادامه روند تکاملی و تحول اجتماعی صد ساله اخیر ایران، نتیجه سرعت گرفتن سرمایه­داری در چارچوب یک اقتصاد تک­محصولی متکی بر صادرات نفت و کاهش اهمیت بخش کشاورزی و در نتیجه ایجاد روند مهاجرت از روستا به شهرها می­باشد، (نظریان، ۱۳۷۷). بروز بحران آسیب­زای مسکن و ضرورت آپارتمان­نشینی در کل دنیا، اساسا بازتاب انتقال از جوامع مبتنی بر کشاورزی، نظام ایلاتی و طایفه­ای خانواده­های پدر سالار و گسترده به نوع دیگری از جوامع مبتنی بر صنعت و خدمات با نظام استقرار شهری و بروز فرهنگ نو ظهور فردگرایی با خانواده­های هسته­ای می­باشد که البته گونه­ای انتقال از ساختار جمعیتی با نرخ رشد حدود ۰.۵ درصد و حتی کمتر را به ساختار جمعیتی نو ظهوری که رشد سالانه حدود ۴ تا ۳ درصد داشته را نیز شاهد بوده­ایم، (حسامیان و دیگران، ۱۳۶۳). به این اعتبار، مدت زمان دو برابر شدن جمعیت جامعه از حدود ۱۵۰ سال به حدود ۲۰ سال برای پاره­ای از شهرها رسید. در ساخت واحدهای مسکونی پروژه­های انبوه­سازی شده شیوه زندگی، رفتارهای سکونتی و فرهنگ بهره­برداران در نظرگرفته نمی­شود. رضایت از سکونت در این واحدها فقط به دلیل مشکلات مالی و آرزوی داشتن یک واحد سکونتی است، (شکوهی،۱۳۸۲). چنانچه پدیده بلند مرتبه­سازی با شیوه امروزی که نوعی انبوه­سازی بدانیم، در حدود نیم قرن است که به تقلید از شهرهای بزرگ جهان در ایران به کار گرفته شده است. هر چند ساخت بناهای بلند در ایران، در ابتدا زاییده نیاز کارکردی، فرهنگی، اجتماعی و توسعه­ای نبوده و صرفاً در دهه­های اخیر بر احداث این گونه بناها با کاربری مسکونی، جهت کمک به حل مشکل مسکن خصوصاً در شهری مانند تهران، به سبب تقاضای روزافزون مسکن، در برنامه سوم توسعه کشور مورد توجه قرار گرفته است. لیکن عدم شناخت صحیح از مقوله انبوه­سازی بلند مرتبه و نبود آگاهی­های عمومی در این خصوص، ضعف قوانین و مقررات و عدم رعایت همین قوانین ضعیف توسط سازندگان و نبود فرهنگ زیستی در این گونه ساختمان از چالش­های پیش رو در این خصوص است، (عربی بلاغی، ۱۳۸۲).

نخستین ساختمان بلند مسکونی در ایران در تهران در بلوار کشاورز ساخته شد و آن سه برج سامان با ۲۲ طبقه و ۷۲ متر ارتفاع بود که در سال ۱۳۴۸ به بهره­برداری رسید. در زمان پیروزی انقلاب ساختمان­های مسکونی اسکان (۷۰ متر) و پارک پرنس (۷۲ متر) بلندترین ساختمان­های مسکونی و ساختمان وزارت کشاورزی (۶۲ متر) بلندترین ساختمان دولتی بودند و از این­ها بلندتر ساختمانی در تهران نبود.

مجموعه­ی بهجت­آباد نیز از نخستین آپارتمان­های مسکونی تهران بود که در دهه­ی۴۰، بیت خیابان حافظ و ولیعصر ساخته شد. همچنین از مجموعه­های ساخته شده در چهارصد دستگاه نازی­آباد، شهرزیبا و شهرک آپادانا، می­توان به­عنوان نخستین مجتمع­های مسکونی نام برد. به­طور کلی در تهران پس از دهه­ی۶۰ به علت افزایش قیمت زمین و آغاز فروش تراکم از سوی شهرداری، آپارتمان­سازی بسیار گسترش و توسعه یافت، (اسدی،۱۳۹۱).

تاریخچه پدافند غیرعامل

بشر اولیه به منظور مقابله با رویدادهای طبیعی از قبیل حمله حیوانات، سرما و گرما و تغییرات جوی ابتدا بر روی درختان و سپس به درون شکاف کوه‌ها و داخل غارها پناه می­بردند.

سپس زندگی یک­جانشینی در روستا حدود ۸۰۰۰ سال قبل از میلاد شروع و بعدا اولین شهرها در حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد احداث شد و انسان در پناه عوامل و عناصر طبیعی و محیطی، زندگی خود را ادامه داد. این سکونتگاه به تدریج از کوه و غار به سمت دشت انتقال داده شد و ملاحظات دفاعی جایگاه ویژه‌ای در این مکان‌ها به خود اختصاص داد و عامل موثری در شکل‌گیری هر گونه سکونتگاه انسانی در طول تاریخ بوده است.

 

۱. دفاع غیرعامل در چین

در کشور بزرگی مانند چین که به عنوان یک قدرت نظامی در جهان محسوب می‌شود اقدامات مربوط به پدافند غیرعامل به نحو احسن صورت می‌گیرد. بیان عملکرد کشور چین در مورد دفاع غیرعامل از این جهت مهم است که بدانیم کشوری با توانمندی‌های چین نیز به آن اندازه خود را مصون نمی‌داند که از تمهیدات دفاع غیرعامل بی‌نیاز باشد.

در کشور بزرگ و قدرتمند چین اصول و مبانی دفاع غیرعامل به خوبی رعایت می‌گردد. در مناطق شهری چین به ویژه پکن در مجتمع‌های مسکونی بزرگ پناهگاه ساخته می‌شود. پناهگاه‌های ساخته شده در پکن و شانگهای به دو قسمت تقسیم می‌شوند یک سری پناهگاه‌ها که در داخل مجتمع‌های مسکونی بزرگ و سفارتخانه‌ها ایجاد گردیده است و بخش دیگری از این پناهگاه به صورت عمومی ساخته شده است. پناهگاه‌های عمومی در حال حاضر جهت مصارف و کاربردهای دیگری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

از این پناهگاه‌ها در حال حاضر به­عنوان فروشگاه‌های بزرگ استفاده می‌گردد. بخش دیگری از پناهگاه‌های زیرزمینی طبقات پایین ساختمان‌های بلند می‌باشند. در شهر پکن بیشتر مجتمع‌های مسکونی یا تجاری ساخته شده در سال‌های اخیر دارای چندین طبقه پایین‌تر از همکف نیز می‌باشند که در حال حاضر کاربری آنها بیشتر به­عنوان پارکینگ است. در میدان مرکزی شهر شانگهای یک پناهگاه بسیار بزرگ ساخته شده است که ابعاد آن بیش از ۵۰۰ متر در ۵۰۰ متر می‌باشد. این پناهگاه در چند طبقه و در زیر میدان مرکزی شهر شانگهای ساخته شد و کاربری آن در حال حاضر به­صورت یک فروشگاه بسیار بزرگ است. این پناهگاه از پایین به مراکز مدیریت شهر شانگهای راه دارد. طبقه اول زیرزمین یک مجمتع بسیار تجاری و طبقه دوم زیرزمین پارکینگ است. این مجتمع از پایین به شبکه مترو متصل می شود و درهای خروجی این مجتمع از جنس فولاد با قطر حدود ۱۰ سانتی‌متر می‌باشد.

لازم به ذکر است که شهر شانگهای یک شهر بندری بوده و در صورت حفر زمین، به سرعت در آن آب جمع می­شود و هزینه انجام این گونه فعالیت‌های عمرانی در آن بسیار بالا می‌باشد.

در شهرهای بزرگ چین هر دو نوع منابع خطر داخلی و خارجی در نظر گرفته شده است. در طراحی خیابان‌های پکن و سایر شهرهای بزرگ چین به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده که شهر از لحاظ منطقه‌ای به قسمت‌های کوچکی تبدیل شده و مرز بین بحران‌های داخلی نظیر بحران دانشجویان در میدان تیان‌ان‌من، این مناطق به سرعت محاصره شد و از گسترش تشنج به سایر مناطق جلوگیری می‌شود و یا مناطق درگیر بحران به سرعت کنترل خواهد شد.

در هنگام ساخت پالایشگاه، محل ذخیره سوخت به­ویژه بنزین به نوعی انتخاب می‌گردد در صورت اصابت یک موشک یا بمب به آن و تخریب مخزن، تمامی پالایشگاه به آتش کشیده نشود، یا هنگام طراحی و ساخت جاده برای نقاط کلیدی مسیر از قبیل تونل و پل‌های بزرگ و اساسی مسیرهای جایگزین تعیین می شود یا مجتمع‌های دفاعی به گونه‌ای مکان‌یابی می‌گردند که در صورت اصابت موشک و بمب به آنها آلودگی ناشی از آنها محیط زیست و مناطق اطراف را آلوده ننماید.

نمونه دیگر از فعالیت‌های مربوط به دفاع غیرعامل در چین استفاده از روش‌های سیاسی توسط دولت این کشور برای جلوگیری از ایجاد هر نوع تنش در روابط چین و سایر کشورها به ویژه امریکا می‌باشد. در این زمینه می‌توان به سقوط هواپیمای جاسوسی آمریکا در چین و یا کشف وسایل استراق سمع در هواپیمای جاسوسی آمریکا در چین و یا کشف وسایل استراق سمع در هواپیمای بوئینگ مخصوص رهبر چین اشاره کرد که رهبر چین اعلام کرد: چین هیچ­گونه اطلاعات محرمانه‌ای ندارد و به سرعت به بحران فوق خاتمه داد.

نوع دیگر پدافند در سطح شهرهای چین، جذب سرمایه‌های خارجی به منظور ایجاد امنیت می‌باشد. چین از جمله کشورهایی است که جذب سرمایه‌های خارجی در آن بسیار بالا است و لذا در صورت وجود تهدیدات خارجی کشورهای دارای سرمایه با منابع خطر مقابله خواهند نمود و این امر باعث ثبات بیشتر می‌گردد. در شهر پکن یک مجتمع بزرگ مسکونی، بیمارستانی و تجاری مشاهده شد که با سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری یک شخص خارجی احداث گردیده است.

۲. پدافند غیرعامل در ایالات متحده امریکا

آمریکا نیز اقدامات قابل توجهی در زمینه­ی دفاع غیرعامل به موازات شوروی سابق انجام داده است که نمونه­هایی از این قبیل اقدامات شامل: مستحکم نمودن مواضع موشک­های بالستیکی قاره پیما و تأسیسات فرمان­دهی است. کنترل و مراکز مخابراتی مربوط به آنها و ایجاد تأسیسات زیرزمینی برای مقامات فرماندهی ملی در فورت ریچی در ایالت مریلند و نوراد در اعماق کوه­های گرانیتی­شیان در حوالی کلرادو اسپرنگر، تدبیر پایگاه پناهگاه، ساختن چند پناهگاه برای هر موشک مینت­من و جابه جایی مکرر موشک­ها از یک پناهگاه به پناهگاه دیگر، استفاده از پایگاه­های قمر برای افزایش بقای هواپیماهای بمب افکن، آماده باش داشتن هواپیماهای B-52 و FB-111 و هواپیماهای سوخت­رسان و متفرق و پراکنده­نمودن آنها در فرودگاه­های متعدد از جمله فرودگاه­های غیرنظامی، ایجاد پست­های فرماندهی متحرک، ایجاد پناهگاه­های سبک وزن ضد ریزش اتمی، برای حفاظت بخش انتخاب شده­ای از جمعیت و تخلیه عمومی مناطق پر جمعیت در صورت متحمل بودن وقوع یک حمله هسته­ای، ساختن پناهگاه­های ضدریزش هسته­ای در زمان بحران کوبا، ایجاد و تأسیس مدیریت اضطراری دولت مرکزی(FEMA)  در سال ۱۹۷۹ برای مدیریت به هنگام شرایط اضطراری و بحران ناشی از وقوع حوادث طبیعی و غیرطبیعی، (جلالی فراهانی،۱۳۸۹).

۳. پدافند غیرعامل درکره شمالی

یکی از کشورهایی که از تدابیر پدافند غیرعامل خیلی زیاد استفاده کرده، کره­شمالی است. این کشور با احداث تونل‌های زیرزمینی به عمق ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر ارتفاعات آذرین و آتش­فشانی تاسیسات خود را مخفی کرده است. از تونل‌هایی که به­عنوان آشیانه هواپیما استفاده می‌کند به­طوری‌که در مدت زمان کوتاهی جهت اجرای عملیات آماده هستند.

طراحی و ساخت درب‌های ضد انفجار برای جلوگیری از نفوذ سلاح‌ها و مواد شیمیایی از جنس کامپوزیت از دیگر اقدامات کره شمالی است.

۴. پدافند غیرعامل در انگلستان

توسعه پدافند غیرعامل در انگلستان مربوط به تجارب حاصل از دفاع غیرنظامی در دوران جنگ جهانی دوم است. به عموم مردم گفته می‌شود که در شرایط جنگی «در خانه بمانند» و یک پناهگاه مناسب بسازند؛ نقش دولت، سازماندهی اعلام خطر و هدایت و بازیابی پس از حمله است. استدلال‌های راهبردی به منظور تبیین لزوم پدافند غیرعامل در انگلستان در دو لایه به ترتیب زیر معرفی شده­اند:

الف. «بازدارندگی» از تهاجم به انگلستان از طریق اتکاء به قدرت هسته‌ای و عضویت در پیمان اتلانتیک شمالی(ناتو).

ب. «مدیریت بحران» به منظور حفظ و بقای کشور در زمان صلح.

از اوایل دهه ۱۹۷۰ و تا پیش از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی جنبه غیرتهاجمی در برنامه‌های دفاعی انگلستان مورد توجه و تاکید بیشتری قرار داشته است. اما با توجه به تغییر رفتار سیاست خارجی این کشور و پس از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی این نگرش به­طور چشمگیری تغییر نموده و تمایلات تهاجمی زیادی منطبق بر سیاست‌ حملات پیشگیرانه که در واقع همان نظریه معروف بهترین دفاع حمله است، پدیدار شده است.

 

۵. پدافند غیرعامل در آلمان

پس از آن که در جنگ جهانی دوم زیان­های زیادی به بخش­های مختلف کشور آلمان وارد شد گسترش پدافند غیرعامل در برنامه­های رسمی این کشور قرار گرفت.

در حال حاضر بسیاری از تاسیسات و ساختمان­های این کشور به صورت دو منظوره احداث شده است. به­گونه­ای که علاوه بر استفاده­های متفاوت در شرایط عادی، در شرایط اضطراری به پناهگاه تبدیل می­شود. از جمله این مراکز می­توان به خطوط راه آهن زیرزمینی، ایستگاه­های مترو و پارکینگ­های ساختمان­ها اشاره کرد در این پناهگاه­ها تامین نیازهای مردم پیش­بینی شده است، (ابراهیمی،۱۳۹۲).

۶. پدافند غیرعامل در سوئیس

سوئیس کشور بی‌طرفی است که در حال حاضر هم کشور امن حساب می­شود، اما پدافند غیرعامل در آن به صورت جدی دنبال می­شود. ولی با این وجود دارای کامل‌ترین سیستم پدافند غیرعامل در جهان است. در کشور سوئیس ساخت پناهگاه­های مقاوم در برابر انفجارات اتمی مورد توجه قرار گرفته است. این پناهگاه­ها دارای امکانات ضروری برای استفاده مردم در زمان اضطراری بوده و همه­ی مردم می­توانند از آن استفاده کنند، (ابراهیمی،۱۳۹۲). به­طوری­که در این زمینه شاخص‌ترین کشور جهان به شمار می­رود. در سوئیس پدافند غیرعامل تحت مدیریت اداره فدرال دفاع غیرنظامیquot) & (FODC بوده و دامنه وسیعی از تهدیدات نظامی مشتمل بر حملات هسته‌ای، تهاجم متعارف و مخاطرات طبیعی و تکنولوژیکی را مورد توجه قرار داده است. هدف برنامه‌های پدافند غیرعامل در سوئیس تامین فضای پناهگاهی در برابر انفجار در درون یا نزدیکی سکونتگاه هر یک از افراد جمعیت ۵/۶ میلیون نفری کشور، و با مشارکت مالی مالکان و دولت به صورت برابر ۵۰ درصد به ۵۰ درصد است.

علاوه بر پناهگاه‌های خانگی برای غیرنظامیان، و نیز پناهگاه‌های همگانی، سیستم پدافند غیرعامل سوئیس ۸۰ هزار تخت بیمارستانی زیرزمینی و تعداد بیشتری پناهگاه برای کارکنان صنایع کلیدی که در زمان جنگ ادامه فعالیتشان حیاتی است را تامین نموده است.

در سوئیس پدافند غیرعامل و خدمات اجباری مرتبط به آن از سه اصل کلی پیروی می‌نماید، که به شرح زیر عبارتند از:

۱- پدافند غیرعامل باید فارغ از هر گونه تصویر پیش‌فرض از جنگ احتمالی آینده باشد؛

۲- جنبه مقرون به صرف اقتصادی بودند آن می‌بایست رعایت شود؛

۳- به فاکتورهای فیزیولوژیکی و روانشناختی انسان لزوما توجه شود.

به منظور دستیابی به اصل اول باید ۶ اصل فرعی دیگر مورد توجه قرار گیرد که عبارتند از:

الف. یک پناهگاه برای هر شهروند سوئیسی: به دلیل غیرقابل پیش‌بینی بودن مکان وقوع حمله و نشر اثرات سلاح‌ها، پدافند غیرعامل باید قادر به تامین پناهگاه‌ برای تک تک شهروندان سوئیسی در هر لحظه باشد.

ب. تصرف متناوب احتیاطی پناهگاه‌ها: با توجه به کوتاه شدن مدت بین زمان اعلام خطر تا زمان وقوع حمله، در مواقعی که تنش‌های سیاسی و نظامی به مرحله حاد و بحران می‌رسد باید امکان تصرف سریع پناهگاه‌ها توسط شهروندان وجود داشته باشد.

ج.تضمین وجود مکان‌های خصوصی در هر پناهگاه: با توجه به استمرار اثرات حاصل از انهدام سلاح‌های هسته‌ای تا مدت نامعلومی پس از انفجار، پناهگاه‌ها باید دارای ویژگی تامین مکان‌های خلوت برای پناه‌جویانی باشند که ممکن است روزها و هفته‌ها در آنجا اقامت نمایند.

د. پناهگاه‌های مقاوم و درعین حال ساده به نحوی که از همه جهات حفاظت شده باشند، ساخته شوند: مهم نیست اثرات سلاح‌ها از چه جهتی وارد شوند، بلکه مهم آن است که پناهگاه‌ها ساده و در عین حال تا حد امکان آسیب­پذیری کمی داشته باشند.

ه. هیچ‌گونه تخلیه جمعیت انجام نخواهد گرفت: به دلیل قدرت تخریبی زیاد و مدت نامعلوم استمرار آثار سلاح‌های کشتار جمعی هیچ جایی امن نخواهد بود، بنابراین موثرترین ابزار برای زنده‌ماندن، استقرار در درون پناهگاه و نه تخلیه محل از جمعیت است.

و. تنوع: بکارگیری طیف متنوعی از اقدامات ساختمانی و سازمانی مانع از آن می شود که مهاجمان بتوانند ضربات سختی بر کشور وارد نموده و اقدامات حفاظتی موجود را تماما از میان ببرند.

سوئیس کشوری بی­طرف و در عین حال تا دندان مسلح است. این کشور اعتقاد دارد که برای حفظ بی­طرفی خود باید مسلح بوده و همواره آماده دفاع از بی­طرفی خود باشد. برای دفاع از خود، کشور سوئیس متکی به ارتش ۶۵۰ هزارنفری با ساختار شبه نظامی است.

کشور سوئیس دارای یکی از بهترین برنامه­ریزی­ها در زمینه(دفاع غیرعامل و دفاع غیرنظامی) می­باشد. در سال۱۹۵۰ میلادی، دولت مرکزی دستوری مبنی بر ایجاد پناهگاه­های مقاوم در برابر حملات هوایی درکلیه ساختمان­های جدید در اجتماعات با بیش از ۱۰۰۰ نفر سکنه صادر نمود، در سال ۱۹۵۹ میلادی، مردم سوئیس به اضافه شدن بند دفاع غیرعامل به قانون اساسی دولت مرکزی، رأی مثبت دادند، نکات اساسی این بندها عبارتند از:

  • تصویب قوانین دفاع غیرعامل در حوزه صلاحیت حکومت مرکزی است؛
  • ایالت­ها، مسئول تقویت اقدامات دفاع غیرنظامی و دفاع غیرعامل هستند؛
  • حکومت مرکزی، برای وضع قانون خدمات اجباری دفاع غیرنظامی برای مردان مجاز است، زنان فقط می­توانند داوطلب شوند، در سال ۱۹۶۲ میلادی اولین قانون دولت مرکزی راجع به دفاع غیرنظامی و دفاع غیرعامل به تصویب رسید.

برخی از بندهای قانون دفاع غیرعامل عبارتند از:

 

  1. وجود پناهگاه در جوار مسکن مربوطه برای هر نفر تا سال ۱۹۹۰ (در سال­های بین ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰ در کشور سوئیس، هر منزل شخصی موظف بود یک پناهگاه داشته باشد، این پناهگاه ممکن بود یکی از اتاق­ها و یا محل دیگری باشد که به صورت دو منظوره آماده شده و مورد استفاده گردد؛
  2. مساوی بودن همه برای داشتن پناهگاه؛
  3. لزوم وجود پناهگاه­های عمومی و چند منظوره به تعداد لازم در نقاط مناسب کشور؛
  4. اجباری بودن شناخت پناهگاه در واحدهای خصوصی با مشارکت مردم و تشویق دولت(در شرایط حاضر برای ۱۰۰ درصد جمعیت سوئیس پناهگاه وجود دارد)؛
  5. ممنوع بودن تخلیه شهروندان در هنگام حملات.

پناهگاه به محلی اطلاق می­گردد که :

  • قابلیت مقابله با اثرات حملات شیمیایی، هسته ای و میکربی را دارا باشد؛
  • هوابندی شده و مجهز به دستگا ه­های فیلتر و هوادهی باشد؛
  • امکانات اقامت برای ۷ تا ۱۴ روز را داشته باشد؛
  • ساختار آن از نوع بتون مسلح و در زیرزمین احداث و قادر به تحمل فشاری معادل ۱ تا ۲ اتمسفر ۱تا ۳ کیلوگرم برسانتی مترمربع) باشد.

۷. پدافند غیرعامل در روسیه

در کشور روسیه توجه به پدافند غیرعامل به صورت جدی از سال ۱۹۶۰ شروع شده است. در این کشور ساخت پناهگاه­های ضد هسته­ای و دو منظوره­ کردن بسیاری از مراکز و تاسیسات مانند خطوط راه­آهن زیرزمینی، ایستگاه­های مترو و پارکینگ­های زیرزمینی از ۵۰ سال قبل در دستور کار قرار گرفته است. در حال حاضر در این کشور بسیاری از مراکز بازدید عمومی مانند موزه­ها در پناهگاه­های زیرزمینی قرار دارند، (ابراهیمی،۱۳۹۲).

برنامه پدافند غیرعامل شوروی سابق بزرگترین و سازمان­یافته­ترین برنامه­ریزی شهری دفاعی در جهان و مبتنی بر تامین پناهگاه‌های عمومی و جمعی و تامین حفاظت فردی است ، (کمیته دایمی پدافند غیرعامل، ۱۳۸۶).

در هر دو روش فوق پیش‌بینی‌های لازم برای مواقعی که امکان تخلیه جمعیت وجود نداشته باشد و نیز برای شرایط وقوع یک حمله هسته‌ای قریب‌الوقوع در نظر گرفته شده است.

نکته مهم در برنامه‌های پدافند غیرعامل این کشور آن است که اولویت اول در کلیه تمهیدات پدافندی به مراکز شهری و صنعتی داده شده است.

ارتش شوروی سابق برای هماهنگ نمودن برنامه فریب و نیرنگ و اقدامات پدافند غیرعامل در برابر تهدیدات آمریکا، در سر فرماندهی کل ارتش شوروی واحد ویژه­ای را برای مدیریت و اجرای برنامه­های دفاع غیرعامل به نام (ماسکیروفکا) تأسیس نمود و در طول سال­های ۱۹۶۰ الی ۱۹۸۳ اقدامات عمده­­ای از قبیل آسیب­ناپذیر نمودن منابع و مراکز حیاتی و حساس خود را در برابر  تهاجمات احتمالی، احداث پناهگاه­های عمیق زیرزمینی برای مردم و هیات حاکمه سیاسی، نگهداری قطعات یدکی و بحرانی در پناهگاه­های مستحکم زیرزمین، ساخت ماکت­های فریب تجهیزات و تسلیحات سازمانی، ایجاد مراکز فرماندهی و کنترل متحرک و طراحی ریل­­های متحرک جهت موشک­های قاره­پیمای(SS-X- 24)، ارسال اطلاعات دروغین، عایق­سازی و استفاده از رنگ­ها و اقلام جاذب حرارتی و راداری و… نمود، (جلالی فراهانی،۱۳۸۹).

۸.پدافند غیرعامل در رژیم صهیونیستی

علاوه بر کشورهای ایالات متحده آمریکا، اتحاد شوروی سابق، انگلستان و سوئیس، دیدگاه‌های فکری رژیم صهیونیستی به عنوان کشوری که از بدو تاسیس تاکنون به درجات مختلف درگیر جنگ و تهدیدات نظامی بوده است و نیز دارنده یکی از جامع‌ترین قوانین دفاع غیرعامل در جهان شناخته‌شده است، لازم به نظر می‌رسید.

دولت رژیم صهیونیستی از هنگام تشکیل در سال ۱۹۴۸ میلادی در میان همسایگان عرب مسلمان همواره با مسایل ناامنی به ویژه در نواحی مرزی مواجه بوده است از این­رو پدافند غیرعامل بخش مهمی از حفاظت این کشور بوده است.

قانون دفاع غیرعامل رژیم صهیونیستی یکی از جامع‌ترین قوانین دنیا است. یک سیستم عالی اعلام خطر حمله در آنجا وجود دارد که نمایانگر اهمیت زیاد هشدار و اعلام خطر در نظام پدافندی این کشور است. همچنین احداث پناهگاه با هدف مقابله با خطر در رژیم صهیونیستی اجباری است و به­طوری که ۸۰ درصد مردم را می‌توانند در برابر آثار حمله با سلاح‌های متعارف در خود پناه دهند.

در نظام پدافندی رژیم صهیونیستی برنامه‌ریزی برای تخلیه وجود ندارد. و فقط زمانی که خانه‌های مردم خراب شده باشد تخلیه صورت می‌گیرد، این امر حاکی از تاکید بر اصل­ آمادگی همیشگی برای جنگquot)&(quot است. در مبانی فکری رژیم صهیونیستی، حفاظت پناهگاهی و بازدارندگی در درجه اول اهمیت قرار دارند و با توجه به سیاست‌ دولت نتانیاهو مبنی بر توزیع لباس‌های ضد حملات شیمیایی میان غیرنظامیان در دورانی که احتمال حمله مجدد عراق به رژیم صهیونیستی وجود داشت، مدیریت بحران نیز در دستور کار پدافند غیرعامل این کشور وجود دارد.

نگرش تمهیدات پدافندی آن به صورت‌های زیر می­باشد:

الف. ملت مسلح؛

ب. دفاع استراتژیک، تهاجم عملیاتی و استراتژی زمین در برابر صلح؛

ج. سیاست آمادگی همیشگی برای جنگ؛

د. ایجاد شهرک‌های یهودی نشین به عنوان سپر امنیتی و پدافندی ویژه مناطق مرزی.

۹.پدافند غیرعامل در ایران

تعلیمات مکتب اسلام، مسلمانان را از هر گونه جنگ‌افروزی برحذر داشته است. ولی در مقابل اهمیت و وزن زیادی به دفاع از جان و مال و نوامیس و سرزمین‌های مسلمان داده است.

اصولا رشد فزاینده تفکر اسلامی آن هم به شیوه اسلام انقلابی منع تهدید جدی برای کلیه منابع قدرت جهانی محسوب می‌شود. از این رو همواره کشورهایی که در پی نیل به چنین امری باشد پیوسته در معرض انواع تهدیدها و درگیری‌های نظامی قرار دارند. چنین مخاطراتی پس از وقایع ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی شکل رسمی و عینی به خود گرفته و اینک تحت عناوینی همچون انجام حملات پیشگیرانه، جنگ جهانی با تروریسم، تغییر رژیم سیاسی و مقابله با تکثیر سلاح‌های هسته‌ای با جدیت تمام دنبال می­شود. در شرایطی که حتی تهدید به استفاده از  هر گونه سلاحی مطرح شده و استفاده از انواع تسلیحات غیرمتعارف به بهانه دفاع از تمامیت ارضی بر علیه هر کشوری اعلام می­شود. کسب آمادگی دفاعی در دو بعد عامل و غیرعامل بسیار ضروری است.

پس از اعلام ایران به­ عنوان یکی از کشورهای محورهای شرارت از سوی ایالات متحده آمریکا، آمادگی دفاعی در کلیه عرصه‌ها ضرورت مضاعفی یافته است. از آنجا که دفاع در برابر هر گونه تهاجم احتمالی ایالات متحده کاملاً متفاوت از دفاع در برابر هر گونه مهاجم احتمالی دیگری است. کامل‌ترین تمهیدات دفاعی مرکب از پدافند عامل و غیرعامل لازم است از بعد پدافندی راهبردهای دفاعی زیر در دوران دفاعی مقدس به کار گرفته شده‌اند.

  • آمادگی قبل از بحران و دشمن‌شناسی؛
  • بسیج کلیه نیروها و منابع کشور در خدمت پدافند عامل؛
  • عدم اتکا به سلاح‌های پیشرفته و روش‌های کلاسیک جنگ: در مقابل، بر استفاده از نیروی پیاده نظام در سطح وسیع و با ترکیبی از روش‌های جنگ کلاسیک و غیرکلاسیک تاکید گردید.

از بعد پدافند غیرعامل در دوران جنگ تحمیلی را می‌توان اعلام خطر، حملات هوایی و موشکی آن هم فقط در شهرهای بزرگ کشور و درخواست از مردم برای استقرار در نقاط امن ذکر نمود. در طول سال‌های میانی و پایانی دوران دفاع مقدس شاید مهم‌ترین اصل پدافند غیرعامل ایران را بتوان اصل مقابله با مثل دانست که تاکید آن بر استدلال بازدارندگی است.

ولی تجربه نشان داد در شرایط توازن نسبی قوا، این اصل پدافندی نه تنها نتوانست کارساز باشد بلکه بر عکس، موجب تشدید تمایلات طرفین به توجیه حمله به غیرنظامیان گردید. به­طوری­که اجرای اصل مقابله به مثل در نهایت موجب پدیدار شدن آنچه که به جنگ شهرها شهرت یافت گردید.

در ماه‌های پایانی جنگ و همزمان با حملات موشکی دشمن به تهران در سطح معابر عمومی انواعی از پناهگاه‌های شنی و بتنی مورد استفاده قرار گرفت.

همچنین با توجه به تهدیداتی که از ناحیه استفاده احتمالی دشمن از سلاح‌های شیمیایی وجود داشت در تعدادی از شهرهای کشور مانورهایی به منظور آموزش عمومی پدافند غیرعامل در مواقع حملات شیمیایی برگزار گردید.

از این رو به نظر می‌رسید در این دوران کشور ما فاقد راهبرد مشخصی در بعد پدافند غیرعامل در مناطق غیرنظامی بوده است و کلیه اقدامات انجام شده صرفا بنابر مقتضی زمان و به صورت مقطعی صورت می‌گرفته‌اند. این اقدامات نیز از دو اصل آموزش به منظور آمادگی در برابر وقوع بحران، و استقرار در پناهگاه‌های بسیار موقت و کم‌ظرفیت پیروی می‌نموده‌اند.

دیدگاه­های معاصر جهان در باب پدافند غیرعامل

طبق آمارهای سازمان ملل متحد در ابتدای قرن بیستم نسبت تلفات غیرنظامیان به کل تلفات جنگی، تنها ۵% بوده است. در حالی که این نسبت در طول جنگ جهانی اول به ۱۵%، جنگ جهانی دوم به ۶۵% و در دهه ۱۹۹۰ میلادی به بیش از ۹۰% رسیده است.

علاوه بر تلفات مستقیم جنگ، تلفات بیشماری بر اثر عواقب غیرمستقیم جنگ از قبیل فقدان یا کمبود مواد غذایی و خدمات دارویی و درمانی و نیز منابع آب آشامیدنی سالم بروز می­نماید که در این میان افراد آسیب­پذیر نظیر کودکان و سالمندان و زنان و بیماران بیش از دیگران لطمه می بینند.

اولین بار توماس هابز در کتاب De Cive تامین امنیت شهروندان را اصلی­ترین قانون و مهم­ترین وظیفه حاکمان در برابر مردم معرفی نموده و نپرداختن به آن را اقدام علیه صلح و قوانین طبیعت ذکر می­نماید. اکنون نیز پدافند غیرعامل هم به صورت یک هدف کلی و هم به­عنوان مسئولیت هر دولتی شناخته می­شود، به­طوری که بسیاری از دولت­ها مسئولیت­های گسترده­ای در باب پدافند غیرعامل بر عهده دارند، (داعی نژاد، ۱۳۸۵).

در سال ۱۹۷۷میلادی تمهیدات قانونی بین المللی در قالب پروتکل I ژنو چارچوب حقوقی لازم به منظور نحوه رفتار با غیرنظامیان در زمان جنگ و نیز وظایف دول جهان در زمینه ارائه و اجرای طرح ها و برنامه های دفاع غیرنظامی را فراهم نمود. این پروتکل دلالت بر لزوم انجام اقدامات معینی به منظور دفاع از غیرنظامیان و تضمین محافظت از آنان در زمان جنگ است. کشورهای مختلف جهان به منظور تامین محافظت از شهروندان خود در برابر انواع مخاطرات طبیعی و انسان­ساز، روش­های مختلفی را به تناسب دیدگاه غالب در زمینه مقابله غیرعامل با بحران، نوع بحران و امکانات در دسترس بکار می­گیرند. اهم این روش­ها عبارتند از:

  • پیشگیری و هشدار مشتمل بر هشدار و اعلام خطر، ایجاد پناهگاه­ها
  • مواجهه مشتمل بر تخلیه یا استقرار در پناهگاه­ها
  • امداد و نجات
  • بازتوانی

 

بررسی دیدگاه­های فکری تعدادی از کشورهای پیشرفته در امر محافظت از غیرنظامیان در برابر تهاجم­های نظامی گویای آن است که از دیدگاه پدافند غیرعامل، یک طرح کارامد می­بایست تلفات جانی را به حداقل ممکن کاهش دهد، خسارات زیربنایی را به حداقل برساند و ابعاد و دامنه آسیب­ها را هر چه بیشتر محدود نگاه دارد.

برخی اصول پدافند غیرعامل که به عنوان معیارهای عمده در رسیدن به راهکارهای مناسب در طراحی منظر شهری و معماری مناسب با پدافند غیرعامل اثر گذار هستند به شرح ذیل است:

  • پوشش در همه زمینه­ها
  • استتار و نامرئی­سازی
  • تولید سازه­های دو منظوره(موانع(
  • مکان­یابی استقرار عملکردها
  • اختفاء با استفاده از عوارض طبیعی
  • حفاظت اطلاعات سیستم­های حیاتی و مهم
  • مدیریت بحران دفاعی در صحنه­ها
  • فریب، ابتکار عمل و تنوع در کلیه اقدامات
  • تعیین مقیاس بهینه استقرار جمعیت و فعالیت در فضا
  • کوچک­سازی، ارزان­سازی و ابتکار در پدافند غیرعامل
  • مقاوم­سازی و استحکامات و ایمن­سازی سازه­های حیاتی
  • پراکندگی در توزیع عملکردها متناسب با تهدیدات و جغرافیا

 

عوامل توسعه­ی ساختمان­سازی در ایران

بیش از نیم قرن از آغاز ساختمان­سازی و آپارتمان­سازی در ایران می­گذرد. دلایلی زیاد و متفاوتی برای این موضوع بیان شده است؛ از جمله زیاد شدن جمعیت، کمبود زمین برای احداث خانه­های تک واحدی، امنیت بیشتر در مجتمع­های مسکونی، توان مالی شهروندان و بسیاری دلایل دیگر که بر افزایش آپارتمان­سازی و توسعه آپارتمان­نشینی تأثیر می­گذارند. هر چند تمامی دلایل بیان شده به طور مستقیم و غیر مستقیم با این موضوع ارتباط دارند، ولی با اندکی دقت در روند توسعه­ی کلان­شهرهای کشور به ویژه تهران در دهه­های اخیر می­توان دو عامل اصلی را برای افزایش تعداد ساختمان­های بلندمرتبه و مجتمع­های مسکونی شناسایی کرد؛ نخست مهاجرت و دوم افزایش زاد و ولد و در نتیجه افزایش جمعیت.

نمودار۱: فرآیند گسترش آپارتمان­سازی

همان­گونه که در نمودار شماره­ی (۱) نشان داده شده است در ۵۰ سال گذشته افزایش مهاجرت و نرخ زاد و ولد به افزایش جمعیت شهرها و کاهش فضای مورد نیاز جهت سکونت و زندگی منجر شده­اند که از آن با اصطلاح «کمبود مسکن» یاد می­شود. از این مرحله به بعد اقداماتی برای حل مشکل کمبود مسکن شکل گرفت که نه تنها این مشکل را حل نکرد، بلکه موجب تشدید آن شد. کمبود مسکن از یک ­سو افزایش قیمت زمین را به دنبال داشت و از سوی دیگر سیاست­گذاران و مسئولان را وادار به چاره­اندیشی کرد؛ راه­حل ارائه شده این بود: رشد عمودی شهر و به عبارت دیگر آپارتمان­سازی. بر این اساس فروش تراکم در دهه­ی شصت افزایش یافت و همین امر باعث شکل­گیری فضا و فرصتی مناسب برای فعالان بخش خصوصی در ساخت و ساز مسکن شد.

آپارتمان­سازی و احداث ساختمان­های بلندمرتبه و مجموعه­های مسکونی، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زیادی به دنبال داشت که خود به افزایش توسعه­ی عمودی شهر منجر شد؛ برای مثال در بعد اقتصادی برای مالکان خانه­های ویلایی فرصتی مناسب جهت به دست آوردن منافع مالی فراهم شد؛ در بعد فرهنگی – اجتماعی، زندگی در آپارتمان به ویژه در اوایل شکل­گیری این سبک از زندگی، به عنوان یکی از شاخص­های ثروت و پایگاه اجتماعی اهمیت زیادی پیدا کرد؛ همچنین زندگی در آپارتمان مزایایی از قبیل امنیت بیشتر را برای ساکنان به دنبال داشت.

در هر حال، تمامی موارد یاد شده دست به­دست هم دادند و به توسعه­ی عمودی شهر انجامیدند؛ بدون این که برنامه­ریزی مناسبی به ویژه در ابعاد فرهنگی و حقوقی در این رابطه صورت بگیرد که این امر نیز سبب بروز چالش­ها و مشکلات بسیاری برای ساکنان مجتمع­های مسکونی شده است.

اولویت­سنجی ساختمان­های عمومی

هدف از اولویت­سنجی ساختمان­های عمومی، تعیین بهترین گزینه از میان انواع ساختمان­های عمومی موجود درمناطق شهری به منظور کاربری­های حفاظتی و پشتیبانی از شهروندان غیرنظامی در برابر مخاطرات ناشی از بمباران های هوایی و موشکی است.

طبق مدل جنگ مدرن اصلی­ترین اهدافی که در حمله یک کشور باید به سرعت نابود شوند و دارای ارزش هستند به ترتیب زیر عبارتند از:

  1. مراکز فرماندهی(سیاسی، اداری، اقتصادی، نظامی، انتظامی)
  2. مراکز ارتباطی(فرودگاه­ها، پایانه­ها، راه آهن، بنادر)
  3. زیربناها(مخابرات، کارخانجات، نیروگاه­ها و…)به منظور تشخیص مهم­ترین انواع ساختمان­های عمومی از دیدگاه پدافند غیرعامل و تعیین اولویت آنها، به تعیین و تشخیص معیارهایی نیاز است؛ معیارهای اصلی اولویت­سنجی شامل موارد ذیل است:
  • حوزه نفوذ، مقیاس کاربری­های اصلی شهری, و درجه اهمیت آن در سطوح مختلف جغرافیایی و سیاسی؛
  • اولویت بر اساس ضرورت عملکردی در هنگام حمله نظامی؛
  • اولویت بر اساس میزان کاربرد در هنگام حمله نظامی؛
  • اولویت بر اساس میزان ارزش نظامی مکان(استراتژیک یا غیراسترتژیک بودن)؛
  • اولویت بر اساس انعطاف­پذیری مکان و چند عملکردی بودن آن؛
  • اولویت بر اساس میزان مقاومت در برابر تخریب و آسیب کالبدی.

با توجه به معیارهای ذکر شده و نگاهی به ماهیت جنگ­های نسل ششم، در خواهیم یافت که اماکنی چون ساختمان­های دولتی و وزارت­خانه­های مهم، انبارها(صنعتی)، کارخانه­ها، راه­آهن، فرودگاه، پست برق و گاز و آب، مراکز انتظامی، مراکز صدا و سیما و مخابرات قطعاً مورد حمله قرار خواهند گرفت. با توجه به موارد فوق و توجه به دقت آتش، هدف­زنی دقیق و انهدام کامل که از ویژگی­های کارکردی جنگ­های نسل ششم است، برای این ساختمان­ها هیچ اقدام دفاعی از نوع غیرعامل نمی­توان انجام داد. بنابراین باید به سمت مکان­هایی سوق پیدا کرد که کالبد آنها استراتژیک نیست. لیکن می­توانند نقش استراتژیکی در اقدامات پدافندی غیرعامل و اسکان و سازماندهی جنگ­زدگان داشته باشد، از میان این مکان­ها می­توان به مواردی چون مدارس، بیمارستان­ها، مغازه­ها و فروشگاه­ها و ساختمان­های اداری اشاره نمود. تحلیل­ها و معیارهایی که برای هریک از ابنیه ارائه می­شود، قابل تعمیم به سایر اماکن هم نوع خود در سطح شهر می­باشد، ضمن آن که به مؤلفه پراکندگی به عنوان یکی از ملاحظات کلیدی مهم در جنگ­های مدرن توجه شده است.

 

ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ و دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ

ﺧﻠﺒﺎن ﺑﺎ ﭘﻴﺶ­ﻓرض­هایی ﻛﻪ از ﻫﺪف، ﺑﻪ ﺻﻮرت اﺷﻜﺎل ﻫﻨﺪﺳﻲ و ﻣﻨﻈﻢ در ذﻫﻦ ﺧﻮد دارد، آن را ﺑﺎ ﻫﻴﺄت ﻛﻠﻲ ﻛﻪ در زﻳﺮ ﭘﺎی ﺧﻮد ﻣﻲ­ﺑﻴﻨﺪ ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ و ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ داده، ﭘﺲ از ﺣﺼﻮل اﻃﻤﻴﻨﺎن از ﻳﻜﺴﺎﻧﻲ در ﺗﺼﻮﻳﺮ، ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﺣﻤﻠﻪ و ﺑﻤﺒﺎران ﻣﻲ­ﮔﻴﺮد. ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ(ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ، ﻣﺠﺎورت، اﺳﺘﻤﺮار و ﺗﻜﻤﻴﻞ) ﻣﻮﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﻪ ﻃﺮز ﻣﻮﺛﺮی در ذﻫﻦ و ﺗﺼﻤﻴﻢ­ﮔﻴﺮی ﺑﻌﺪی ﺧﻠﺒﺎن اﺛﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و او را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻫﺪف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت و ذهنیت­های ﻗﺒﻠﻲ او ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮی دارد، ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ­ﻧﻤﺎﻳﺪ. وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻬﻢ و اﺻﻠﻲ در ﺑﻌﺪ دﻓﺎع ﻏﻴﺮﻋﺎﻣﻞ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ذﻫﻦ و ﻓﻜﺮ ﺧﻠﺒﺎن را ﺑﺎ ﺑﻬﺮه­ﮔﻴﺮی از اﻗﺪاﻣﺎت زﻳﺮ، ﮔﻤﺮاه و وی را در ﺑﻤﺒﺎران اﻫﺪاف ﻣﻮرد ﻧﻈﺮش ﺑﺎ ﺷﻜﺴﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺳﺎزﻳﻢ:

  • اﺳﺘﺘﺎر
  • اﺧﺘﻔﺎء
  • اﻳﺠﺎد هدف­های ﻛﺎذب و ﻓﺮﻳﺒﻨﺪه
  • اﻳﺠﺎد دود
  • اﻳﺠﺎد ﭘﺮاﻛﻨﺪﮔﻲ
  • ﭘﺮﻫﻴﺰ از اﻳﺠﺎد ﺗﺮاﻛﻢ

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “تحلیلی بر مقررات ملی ساختمان مبحث ۲۱ (پدافند غیر عامل)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

امتیازات کاربران

میانگین امتیازات کاربران به ویژگی های محصول
0 امتیاز 5 ستاره
0 امتیاز 4 ستاره
0 امتیاز 3 ستاره
0 امتیاز 2 ستاره
0 امتیاز 1 ستاره

پرسش و پاسخ

برای ارسال پرسش یا پاسخ باید در سایت وارد شوید. ورود به حساب کاربری
لطفا متن پرسش/پاسخ خود را وارد کنید

اطلاعات فروشنده

  • فروشنده: 1001packi
  • هنوز امتیازی دریافت نکرده است.